Home

Bescherming van trekvogels

Vogels zijn geliefd bij mensen, maar veel soorten gaan hard achteruit, juist door wat wij mensen allemaal op aarde uitvoeren. Voor een groot deel hebben we het zelf in de hand of het goed of slecht gaat met vogels. Trekvogels zijn extra kwetsbaar, omdat ze afhankelijk zijn van de situatie in de landen waar ze doorheen vliegen. Stel dat dat ene natuurgebied dat ze altijd op hun route gebruiken om bij te komen wordt opgeofferd voor industrie. Het wegvallen van zo'n gebied kan gevolgen hebben voor de soort als geheel. Bescherming van trekvogels is dan ook een kwestie van internationale samenwerking.

 

Birdlife International
Deze natuurbeschermingsorganisatie maakt zich in internationaal verband sterk voor het wel en wee van (trek)vogels. Wereldwijd opereren vogelbeschermingsorganisaties in meer dan honderd landen onder de vlag van BirdLife International. Zo ook de Nederlandse tak: Vogelbescherming Nederland. Birdlife International is actief in het internationale politieke lobbycircuit om er bij overheidsbeslissingen het beste voor vogels uit te slepen. De organisatie heeft niet alleen oog voor de belangen van vogels, maar ook voor de belangen van mensen die in hun bedrijfsuitvoering veel met vogels te maken hebben zoals vissers en boeren. BirdLife International verzekert vogels van een gedegen buffer: de organisatie heeft zelf een groot aantal belangrijke vogelgebieden in beheer.

Kronkelwaard bij Megen langs de Maas. Foto: Hansjorg Ahrens
Klik op het plusje voor een grotere foto

Voor vogels belangrijk: waterrijke gebieden. Foto: Naturalis.

Wat kunnen we doen om trekvogels te beschermen?
Bescherming in internationaal verband is lastig voor elkaar te krijgen maar landen kunnen ieder voor zich ook veel doen. Heel belangrijk is de bescherming van de leefgebieden van vogels. Zonder die leefgebieden hebben andere beschermingsmaatregelen geen zin. Leefgebieden zijn onder meer te beschermen door:

  • Aankoop van gebieden, om ontginning, vervuiling, jacht en verstoring van broed- voedsel- en rustplekken tegen te gaan;
  • Vogelvriendelijk akkerranden- en slootkanten- en maaibeheer in landbouwgebieden, om deze voor vogels aantrekkelijk te laten blijven.

Vaak zijn de beschermende maatregelen die genomen worden gekoppeld aan een specifiek gebied. Soms zijn projecten gericht op de bescherming van één soort, maar kunnen andere soorten er indirect ook van profiteren.

Uiterwaard langs de Maas bij Megen. Foto: Naturalis
Klik op het plusje voor een grotere foto

Extensief maaibeheer. Het gras wordt hier pas laat gemaaid, zodat jonge vogels bescherming en voedsel vinden. Foto: Naturalis.

Andere mogelijke beschermingsmaatregelen zijn:

  • Compenseren van landbouwschade, zodat de boeren de trekvogels niet van hun land af jagen;
  • Vermijden van overbejaging of -bevissing of desastreuze vistechnieken, waar vogels direct of indirect het slachtoffer van zijn;
  • Educatie van de plaatselijke bevolking, om zo een breder draagvlak te krijgen voor de uitvoering van beschermingsmaatregelen;
  • Pleiten voor minder of geen gebruik van voor trekvogels schadelijk landbouwgif;
  • In goede banen leiden van toerisme en andere menselijke verstoring;
  • Plaatselijk roofdieren (bijvoorbeeld vossen) of concurrenten bestrijden;
  • Maatregelen om klimaatverandering en andere vormen van ecologische verloedering tegen te gaan.

Ten slotte kan iedereen in zijn eigen omgeving bijdragen aan een beter leven voor vogels. Vaak is het resultaat al snel te zien:

  • Aanbieden van geschikte nestgelegenheid in de vorm van nestkastjes, wagenwielen voor  ooievaars, vlotjes voor moerasvogels enzovoort;
  • Bijvoeren van vogels onder extreme (winterse) weersomstandigheden en het aanbieden van schalen waaruit vogels kunnen drinken of waarin ze een bad kunnen nemen. Kijk hier voor tips

Roodborst in bad. Foto: Jos van den Broek
Klik op het plusje voor een grotere foto

Badend roodborstje, ergens in een tuin in Nederland. Foto: Jos van den Broek.

 

Groen licht voor bescherming op zee
Ook op zee is het nodig om vogels te beschermen. Veel trekvogels leven immers boven zee. Verlichte boorplatforms op de Noordzee vormen een groot gevaar. Nachtelijke trekkers raken bij bewolkt weer in de war door de lampen. Ze vergissen zich in de hoofdrichting van de trek en gaan rondjes vliegen. Uiteindelijk raken ze uitgeput en halen de kust nooit meer. Zo sterven jaarlijks duizenden vogels op zee.

Boorplatform
Klik op het plusje voor een grotere foto

Boorplatform op de Noordzee.

Uit onderzoek bleek dat de vogels vooral last hadden van de rode component in het witte licht. Niet onlogisch, want vogelogen zijn voor rood licht (infrarood en ultraviolet) extra gevoelig. Om trekvogels te beschermen is er daarom een speciale TL-lamp ontwikkeld die licht geeft zonder rode component erin. Dit licht is helder lichtgroen, een kleur waar vogels geen last van hebben en waar werklieden op boorplatforms prima bij kunnen werken. Inmiddels zijn meerdere boorplatforms met deze lampen uitgerust. Met positief resultaat: vogels die deze boorplatforms 's nachts passeren raken niet meer in de war en vliegen in de juiste trekrichting door.