Home

Menselijke bedreigingen voor trekvogels

Mensen bedreigen het leven van trekvogels. Hoogspanningsmasten en windmolens zijn gevaarlijke hindernissen als ze op de trekroute staan. De jacht is een nog grotere bedreiging, maar vernieling, verstoring en vervuiling van leefgebieden heeft de meeste impact. Overal ter wereld veranderen grote gebieden zodanig dat trekvogels er niet meer kunnen leven.

Ongeschikt voor trekvogels
Biotoopvernietiging in ons eigen land en in het buitenland is verreweg de belangrijkste oorzaak van de achteruitgang van trekvogels. Veel soorten worden op hun overwinterings- en broedplekken ernstig bedreigd door ontginning, verstedelijking en intensief landgebruik. In de Sahel komen daar nog droogte en jacht bij. Soorten die van biotoopvernietiging te lijden hebben zijn onder meer de grutto, de grauwe kiekendief, de zomertortel, de kemphaan, de gekraagde roodstaart en de purperreiger. In Nederland worden trekvogels ook bedreigd door schelpdiervisserij in de Waddenzee (kanoet), ander grondgebruik, vroeger maaien, ontwatering, meer bemesting en gebruik van insectenverdelgingsmiddelen (grutto), en recreatiedruk in moerasgebieden (purperreiger).

Een grote verandering in het landschap kan desastreus zijn voor trekvogels omdat ze hun plekje niet meer kunnen vinden. Je kunt het vergelijken met van vakantie terugkomen en merken dat je huis weg is.

Zandwinning. Foto: Hansjorg Ahrens
Klik op het plusje voor een grotere foto

Door grote landschappelijke ingrepen zoals zandwinning raken veel weidevogels als de grutto hun broedgebied kwijt. Foto: Hansjorg Ahrens.

Ook door de opwarming van de aarde verdwijnen leefgebieden. De toendra's in het hoge noorden van Europa worden bijvoorbeeld bedreigd door de oprukkende taiga (dichte naaldwouden).

Wees een vent, schiet een trekvogel!
Op sommige plekken waar veel trekvogels langskomen, wordt massaal en onverantwoordelijk op trekvogels gejaagd, onder andere op Malta en in Libanon. Vaak is dit een eeuwenoude traditie, die nu met moderne hulpmiddelen wordt uitgevoerd waardoor meer vogels het slachtoffer worden. Op deze plaatsen is de vogeljacht gekoppeld aan het imago van de jager, die daarmee zijn mannelijkheid zou bewijzen.

Vogeljacht. Foto: iStock

Vogeljacht. Foto: iStock

Ook in tropisch Afrika wordt massaal op Europese trekvogels gejaagd, maar daar gebeurt dat vooral om de vogels op te eten. Men jaagt daar op eenden, steltlopers, sterns en zwaluwen, vaak met netten. Door een te grote jachtdruk kan de populatie in de gevarenzone komen.

Hoge objecten en vliegtuigen
Van hoge objecten zoals windmolens en zendmasten zijn vooral grote vogels het slachtoffer: gieren, ooievaars, trappen, pelikanen enzovoort. Vogelbeschermers pleiten voor het verwijderen van hoge objecten op trekroutes. Hoeveel kleine vogels het slachtoffer worden van deze obstakels is onbekend.

Windmolen. Foto: Jos van den Broek
Klik op het plusje voor een grotere foto

Draaiende wieken van windmolens maken gehakt van passerende trekvogels. Foto: Jos van den Broek.

In de praktijk worden niet veel trekvogels slachtoffer van aanvaringen met vliegtuigen. De gevolgen kunnen echter voor de vliegtuigen zelf catastrofaal zijn. Door bij de planning van vluchten rekening te houden met de vliegbewegingen van groepen grote vogels zoals kraanvogels, ooievaars en pelikanen is het aantal ongelukken sterk te verminderen.

Woestijnbuizerd. Foto: Herman Berkhoudt
Klik op het plusje voor een grotere foto

De woestijnbuizerd Parabuteo unicinctus wordt vaak ingezet om vogels van vliegvelden te verjagen. Foto: Herman Berkhoudt.

Op vliegvelden is het zaak om vogelzwermen te verjagen. Dat gebeurt o.a. met afgerichte roofvogels zoals valken en haviken.

Gevaren van ringonderzoek
Vogelonderzoekers ringen vaak vogels, om ze als individu te kunnen herkennen. De vogels hebben geen hinder van de ringen, maar toch heeft deze methode ook nadelen.

Drieteenstrandloper met ringen. Foto: Jannie Bosma.
Klik op het plusje voor een grotere foto

Drieteenstrandloper met ringen. Foto: Jannie Bosma.

Geringde vogels blijken namelijk extra aantrekkelijk te zijn voor (jonge) Afrikaanse jagers. Ze nemen de ringen als trofee mee, en soms halen ze die van een levende vogel. Als het ringen niet zorgvuldig gebeurt, kan dat ook leiden tot verhoogde sterfte. Het is duidelijk dat ook vogelonderzoek zijn prijs heeft, en dat veroorzaakt dilemma's bij de onderzoekers.

 

Meer informatie

Computermodel vermindert risico op botsingen