Maasvlakte vondst: lamel mammoetkies

Vondst Maasvlakte. Foto Matthijs Doornekamp

Deze wat merkwaardige vorm is geen brok speculaas of mislukte hamburger. Het is een lamel van een mammoetkies waarvan een stuk is afgebroken.

Mammoetkiezen bestaan uit meerdere lamellen. Het zijn platte kernen van tandbeen (dentine) met daaromheen een verticaal geplooid laagje email (glazuur). De top van een lamel is verdeeld in "vingertjes" of digitellen.

In de kies zijn de lamellen aan de onderkant met elkaar vergroeid. De ruimte tussen de lamellen is opgevuld met tandcement. Die opvulling maakt de kies compact. Ook de kroon van de kies is met cement bedekt.

De lamellen van een mammoetkies zijn te vergelijken met de plakken van een cake. Hier zijn op enkele plaatsen lamellen van elkaar afgebroken. Foto Naturalis

De mammoet had niet meer dan twee kiezen in elke kaakhelft. De kies voorin de kaak was de oudste. Deze sleet af tijdens het vermalen van het taaie gras. Van achter af aan groeide steeds een nieuwe kies, die de afslijtende voorste kies langzaam maar zeker de kaak uitduwde. In totaal wisselde de mammoet tijdens zijn leven zes keer van kiezen.

Tegen de tijd dat het voorste gedeelte van de nieuwe kies uit de kaak tevoorschijn kwam, was het achterste gedeelte vaak nog niet helemaal voltooid. Tussen de achterste lamellen zat nog maar weinig cement, en sommige lamellen zaten zelfs nog los.

Apenhandje

Af en toe worden zulke losse exemplaren gevonden. In de zestiende eeuw werden ze door de Italiaanse natuuronderzoeker Ulisse Aldrovandi "chirites" (handjes) genoemd. Destijds had men geen idee dat er in Europa ooit mammoeten hadden geleefd. Tegenwoordig staan de losse lamellen nog steeds bekend als de "apenhandjes van Aldrovandi". Grappig is dat Matthijs er ook een pootje in zag, maar dan van een zeehond.

Bronnen:
Dick Mol & Hans van Essen, 1992. De mammoet; sporen uit de ijstijd. Den Haag.