Home

Ecosysteem: een natuurlijke huishouding

Levende dieren en planten vormen samen met hun omgeving een soort natuurlijk huishouden, biologen†noemen dat een ecosysteem. Zo'n ecosysteem kan heel verschillend van omvang zijn; van modderpoel of eikenboom tot een regenwoud, een savanne of zelfs een oceaan.


Ingewikkeld en veranderlijk

Een ecosysteem is een ingewikkeld geheel van alle levende en niet-levende natuur in een bepaald gebied: planten, dieren, bodem en klimaat. Al deze onderdelen hebben invloed op elkaar. Er is altijd een uitwisseling van voedingsstoffen en energie. Een ecosysteem is een dynamisch geheel, het verandert steeds.

Verschillende niveaus

Het ecosysteem van de Serengeti omvat een aantal natuurparken, waarvan het Serengeti Nationaal Park het grootste†is (14.763 vierkante kilometer).
Om te begrijpen hoe de onderlinge relaties binnen een ecosysteem in elkaar zitten moeten biologen eigenlijk alles tegelijk bestuderen. Dat kan natuurlijk niet. Daarom ontrafelen ze het geheel in drie niveaus: het niveau van individuen (hier de gnoe), het niveau van populaties (hier de kudden gnoes in de Serengeti) en he niveau van levensgemeenschappen (hier de gnoes en alle andere individuen op de Serengeti).

Het individu: De gnoe

Op het niveau van de individuen†wil een bioloog weten hoe een individu functioneert en wat zijn rol is in een ecosysteem. Men wil alles weten van de gnoe: wat is zijn lichaamsbouw? Hoe werkt het lichaam? Hoe communiceert een gnoe? Wat eet een gnoe en hoeveel? En dit alles gekoppeld aan de leefomgeving van de gnoe. Kortom, men onderzoekt hoe een gnoe is aangepast aan zijn omgeving.

De populatie: De gnoes in Serengeti

Op het niveau van de populatie bestudeert een bioloog hoe kudden gnoes in een bepaald gebied met elkaar samenleven en hoe het met de soort in dat gebied gaat. Groeit de populatie (meer individuen) of neemt hij juist af (minder individuen)? En welke factoren spelen daarin een rol?

Een populatiegrootte verandert constant. Er worden nieuwe individuen geboren en er gaan individuen dood. Als er te weinig voedsel is voor een diersoort neemt het aantal af omdat dieren door de honger omkomen. Als roofdieren veel prooien vangen wordt de populatie kleiner. Het uitbreken van een ziekte kan een populatie flink uitdunnen, zoals gebeurde met de gnoe toen er runderpest uitbrak.

Levensgemeenschap: de gnoes en alle andere individuen in de Serengeti

Bij het bestuderen van een levensgemeenschap gaat het niet om ťťn soort zoals de gnoe, maar om alle organismen in een bepaald gebied waarvan de populaties bij elkaar leven. Binnen een levensgemeenschap brengt een bioloog de onderlinge relaties in kaart.

Een relatie kan bijvoorbeeld competitie zijn, dan zijn een aantal diersoorten afhankelijk van hetzelfde type voedsel (gnoe en zebra). Of een prooi-jager relatie, waar de ene diersoort profijt heeft ten koste van de andere diersoort (de leeuw en de gnoe, of de runderpest en de gnoe). Soms hebben diersoorten een relatie waar beiden profijt van hebben (mestkever en gnoe), of waar een diersoort profijt heeft, maar waar de ander geen last van heeft.

De voedselketen

Een voedselketen begint met planten. Een plant maakt zijn voedsel zelf. Met behulp van zonne-energie, produceert een plant organische stoffen zoals suikers (fotosynthese). Planten zijn het voedsel voor de volgende schakels in de voedselketen.

De planteneters, zoals de gnoe, zetten het plantaardige materiaal om in vlees. Dit vlees is weer voedsel voor de vleeseters en de aaseters. Aan het einde van een voedselketen staat altijd een vleeseter die niet wordt gegeten door een ander, bijvoorbeeld een leeuw, of een mens.

Een voedselketen is een versimpelde weergave van de werkelijkheid, eigenlijk zijn de voedselrelaties in een ecosysteem beter te beschrijven in een ingewikkelder voedselweb.

Meer informatie over ecosystemen

Zoek je meer informatie over ecosystemen?†Een overzicht van de†belangrijkste typen ecosystemen van de wereld is te vinden onder:

webthema ecosystemen

Door: Manon Laterveer - de Beer (2008)