Home

Membraan Organellen

 
 Het Celmembraan  Het Lysosoom  Het Peroxisoom  De Vacuole

Celmembraan

Het beschermend omhulsel van de cel
Als de cel niet goed is afgesloten van zijn omgeving, kunnen invloeden van buitenaf de werking van de cel verstoren. Zo kan bijvoorbeeld een hoge zuurgraad de cel ontregelen, met niet goed functionerende celonderdelen tot gevolg. Daarom is de cel omgeven door een fysiek omhulsel die de binnenwereld van de cel afsluit: het celmembraan.

Bouw
Het celmembraan is een dun vliesje dat zorgt voor de scheiding tussen de cel en zijn omgeving. De cel moet echter niet geheel afgesloten zijn van zijn omgeving, nuttige stoffen moeten namelijk de cel in kunnen en schadelijke stoffen moeten naar buiten. De eiwitten in het membraan zorgen hiervoor. Het membraan bestaat voor het grootste gedeelte uit een vetachtig stof. De flexibiliteit van het membraan wordt bepaald door de samenstelling van de vetachtige stof. Dit is van belang bij het bewegen van de cel.

Functie
Het celmembraan laat selectief stoffen door, zodat uitwisseling van stoffen tussen de cel en zijn omgeving plaats kan vinden. De eiwitten die de membraanporiën vormen, handhaven de inwendige omstandigheden door actief en passief stoffen te transporteren. Daarnaast kunnen speciale membraaneiwitten reageren op externe signalen, zodat de cel zich aan zijn omgeving kan aanpassen. Zo kan een cel bij gebrek aan zuurstof overschakelen op de productie van melkzuur. Dit veroorzaakt verzuring van de spieren.

Ook binnenin de cel zijn er afscheidingen nodig, waarbij de celonderdelen afgesloten worden. Door de celonderdelen af te sluiten van het cytoplasma door een membraan, is de cel in staat om alle processen in de cel te scheiden. Zo heeft ieder proces de juiste stoffen tot zijn beschikking en kunnen specifieke processen onder ideale omstandigheden plaatsvinden.

Naar boven

Lysosoom

Blaasje waar celafval wordt afgebroken
Bij veel celprocessen komen afvalstoffen vrij die schadelijk kunnen zijn voor de cel. Om deze stoffen kwijt te raken moet de cel dit afval effectief verwerken. Er is dus een afvalverwerkingsinstallatie nodig in de cel waar deze stoffen onschadelijk gemaakt worden, het lysosoom.

Bouw
Het lysosoom is een bolvormig blaasje, omgeven door een membraan. Om celafval af te kunnen breken smelt het lysosoom samen met een afvalblaasje, verandert het van vorm en kan het groter worden.

Functie
Blaasjes die kapotte celonderdelen, celafval of bacteriën bevatten, smelten samen met het lysosoom voor de afbraak van hun inhoud. Speciale eiwitten in het membraan van het lysosoom zorgen voor een verlaging van de zuurgraad,  met als gevolg dat afbraakeiwitten worden geactiveerd voor een snelle afbraak van de afvalstoffen.

Het lysosoom breekt afval af.
Het lysosoom moet eerst samensmelten met een afvalblaasje voordat het actief wordt. Pas dan wordt de zuurgraad (pH) verlaagd en kan het afval worden afgebroken door de eiwitten in het lysosoom. 

Naar boven

Peroxisoom

Blaasje voor de afbraak van vetzuren
Om nuttige bouwstenen te verkrijgen moet de cel stoffen afbreken. Enkele van deze bouwstenen kunnen alleen verkregen worden door vetzuren uit het voedsel te verwerken. Dit proces vindt plaats in een gespecialiseerd celorganel, het peroxisoom.

Bouw
Het peroxisoom is een bolvormig blaasje omgeven door een membraan.

Functie
Het peroxisoom bevat speciale eiwitten die vetzuren afbreken tot nuttige bouwstenen. Deze bouwstenen zijn essentieel voor het menselijk lichaam en worden bijvoorbeeld gebruikt voor de productie van hormonen. Daarnaast gebruiken nier- en levercellen peroxisomen om gifstoffen, bijvoorbeeld alcohol, af te breken.

Het peroxisoom breekt vetzuren af tot nuttig bouwstenen.
Vetzuren die zijn opgenomen door blaasjes uit de omgeving worden naar het peroxisoom gebracht. De lading wordt daar overgedragen aan het peroxisoom dat de vetzuren afbreekt en er nuttige bouwstenen van maakt.

Naar boven

Vacuole

Belangrijke opslagplaats voor bouwstenen van de cel
Niet alle beschikbare bouwstenen in de cel hoeven direct te worden gebruikt. Er is dus een opslagplaats nodig om reservevoorraden in te bewaren, de vacuole.

Bouw
De vacuole is een met vocht gevuld blaasje. Het wordt door een membraan gescheiden van de celvloeistof.

Functie
De vacuole dient voor opslag van reservevoorraden van de cel. Een menslijke cel bevat echter weining vacuoles. De meeste stoffen liggen opgeslagen in de celvloeistof, het cytoplasma.

De opname en opslag van stoffen in de vacuole.
Door samen te smelten met transportblaasjes die brandstoffen aanvoeren kan de vacuole stoffen opnemen en opslaan.
 

Naar boven

Voor meer informatie over de cel:
De levende cel - Rondreis in een microscopische wereld, Cristian de Duve
Natuur en Techniek 1987, ISBN: 90-70157-59-4


November 2006