Home

Sloterdijks mensenpark

Het idee om doelgericht het menselijk genoom te veranderen roept soms hevige emoties op. Is iedere vorm van actieve eugenetica, het†verbeteren van de menselijke soort met behulp van wetenschappelijke kennis,†onder alle omstandigheden uit den boze? Sloterdijk meent van niet.

In 1999 ontstonden er in verschillende†landen ongekend felle debatten naar aanleiding van een lezing van de Duitse filosoof Peter Sloterdijk. Sloterdijk hield deze lezing tijdens een symposium over de toekomst van onze beschaving. Zijn lezing, Regels voor het mensenpark, is ook in druk verschenen.

Leefbare samenleving door biotechnologie

Sloterdijk voorspelt dat het in de toekomst wel eens nodig zou kunnen zijn om een beroep te doen op biotechnologie (nauwkeuriger: antropotechnologie) om onze samenleving leefbaar te houden. Hij†zinspeelt†op het toepassen van genetische modificatie om het menselijk gedrag te veranderen en om crimineel en ander ongewenst†gedrag te elimineren.

Zelf-domesticerende soort

Het beschavingsproces is in biologisch opzicht†goed vergelijkbaar met een domesticatieproces, zegt Sloterdijk. Wij mensen zijn een zelf-domesticerende soort. We leven allang niet meer in natuurlijke staat in het wild,†maar in een zelfontworpen park,†een mensenpark. Als we onszelf al domesticeren, waarom dan niet ook gebruik gemaakt van de moderne methoden van de natuurwetenschap, met name de biotechnologie? Dat doen we immers ook met de andere dieren die we domesticeren.

Sloterdijks lezing Regels voor het mensenpark betreft het humanistische mensbeeld van onze moderne tijd. In dit mensbeeld wordt de nadruk gelegd op het collectief beschavingsproces. Beschaving is nodig om bepaalde dierlijke driften van de mens te beteugelen door ze te neutraliseren of door ze om te buigen tot nuttige gedragspatronen. Het gaat†bijvoorbeeld om driften zoals aggressie en territoriumgedrag die, volgens Darwin en darwinistische ethologen als Konrad Lorenz en Niko Tinbergen, een erfenis zijn uit onze evolutionaire voorgeschiedenis. Het†neutraliseren†en ombuigen van die driften†is een cultureel proces, dat gebeurt door opvoeding en onderwijs.

Sloterdijk stelde in zijn lezing dat de mens sinds de Tweede Wereldoorlog weliswaar probeert om nieuw leven in te blazen aan het humanistische beschavingsideaal, maar dat dit tevergeefse moeite blijkt te zijn. De opkomende massacultuur werkt dit tegen doordat zij, in plaats van onze animale driften te helpen beteugelen, deze juist aanwakkert door er continu op in te spelen.

Confrontatie met taboe

Sloterdijks lezing was bedoeld als een knuppel in het hoenderhok. Hij wilde er vooral debat mee uitlokken over de vorm†van onze samenleving en over ons huidige mensbeeld.

Actieve eugenetica is weliswaar nog steeds een taboe-onderwerp in onze westerse samenleving, maar toch wordt er regelmatig over nagedacht.†Als het mogelijk zal zijn om schadelijke gedragsvormen, criminaliteit of verstandelijke handicaps kwijt te raken door ingrepen in het menselijk genoom, moeten we dat dan doen of laten? Vroeg of laat worden we ook met deze vraag geconfronteerd.

terug naar de tijdbalk biotechnologie