Home

Van Leeuwenhoek: ontdekker van het leven onder de microscoop

Antoni van Leeuwenhoek (1632-1723) is een van de eerste ontdekkers van de microscopische wereld. Zijn†microscoop betekende een enorme uitbreiding van de waarneembare wereld. Een waterdruppeltje uit een sloot bleek een wereld aan organismen te bevatten.


Antoni van Leeuwenhoek

De Delftse stoffenkoopman Antoni van Leeuwenhoek was een autodidact.†Al zijn kennis had hij zelfstandig verworven.†Ook zijn microscopen maakte hij zelf, eenvoudige instrumenten met ťťn enkelvoudige krachtige lens. Min of meer alles wat hij tegenkwam onderzocht hij onder zijn microscopen. De resultaten van zijn onderzoek deelde hij in brieven mee aan de Royal Society te Londen, een select gezelschap van geleerden die regelmatig bijeenkomsten hielden om elkaar op de hoogte te brengen van nieuwe ontdekkingen en interpretaties.†

Van Leeuwenhoeks waarnemingen zijn een schoolvoorbeeld van empirisch (proefondervindelijk) onderzoek in de geest van Francis Bacon.

Leeuwenhoeks natuurvisie was mechanistisch en atomistisch: alle levende materie was volgens hem opgebouwd uit kleine bolletjes (atomen). Alle natuurverschijnselen berusten op bewegingen en interacties tussen†atomen. Soms was Van Leeuwenhoek ervan overtuigd dat hij die atomen daadwerkelijk in beeld had onder zijn microscoop. Dat was een verkeerde interpretatie, maar dat neemt niet weg dat hij baanbrekend werk heeft verzet op het gebied van de microscopie. Tot de oorspronkelijke waarnemingen van Van Leeuwenhoek behoren:

  • †††††††††††††† Kleine diertjes in stilstaand water
  • ††††††††††††† SpermatozoÔeden
  • ††††††††††††† De anatomie van vlooien
  • ††††††††††††† Plantenanatomie
  • ††††††††††††† Rode bloedlichaampjes
  • ††††††††††††† Embryonale stadia van diverse dieren

De ontdekking van de microscopische natuur is misschien wel de grootste ontdekking van de zeventiende eeuw. Voor het biologisch wereldbeeld was de introductie van de microscoop nog veel belangrijker dan de ontdekking van nieuwe continenten. Het feit dat de eerste microscopisten datgene wat zij observeerden als werkelijkheid †accepteerden, getuigt van een groot vertrouwen in het eigen waarnemings- en interpretatievermogen. In de Middeleeuwen zouden microscopische waarnemingen ongetwijfeld zijn afgedaan als spelingen der natuur of als zinsbedrog. Van Leeuwenhoek is een kind van zijn tijd, de Verlichting.

terug naar de tijdbalk biotechnologie