Home

Het mechanistische mensbeeld van La Mettrie

De mens is een levende machine. Dit beeld bepaalt vandaag de dag alle natuurwetenschappelijke visies op de mens en de natuur. Vroeger stuitte het op veel verzet. De grote pionier van het mechanistische mensbeeld is†La Mettrie (1709-1751). Hij wordt nog steeds niet†naar waarde geschat.

In 1748 verscheen te Leiden een anoniem boek dat enorm veel ophef veroorzaakte. Het was in het Frans en†de titel luidde L'Homme machine. Daarin stelt de auteur dat de mens een†enorm ingewikkelde machine is.†Zo ontzettend ingewikkeld dat we nog lang niet in staat zijn om de werking ervan precies te doorgronden en te beschrijven. Maar wat nu wel zeker is, aldus de auteur, is dŗt zowel het menselijke lichaam als de menselijke geest werkt volgens de mechanistische wetten en principes van de natuurwetenschap.

La Mettrie versus Descartes

De auteur van dit anonieme werk was Julien Offray de La Mettrie, een briljante en flamboyante Franse arts.†Wat hij in zijn boek verkondigde was overigens niet volstrekt nieuw. Zijn landgenoot Renť Descartes (1596-1650) had al een eeuw eerder†verkondigd dat dieren machines zijn, en dat ook het menselijk lichaam een machine was. Maar Descartes maakte een uitzondering voor de menselijke geest: die stond verheven boven alle natuurwetten. De geest, of de ziel, was volgens Descartes een thema apart. Descartes herbevestigde daarmee de oude dualistische denktrant waarbij er een scherpe scheidslijn wordt getrokken tussen lichaam en ziel, de natuur en het bovennatuurlijke.

Julien Offray de La Mettrie veegt het dualisme van Descartes gewoon van tafel: ook de geest van de mens werkt volgens normale natuurkundige wetten en principes. Tijdens een zwaar ziekbed had La Mettrie†zelf ervaren hoe het functioneren van de geest samenhing met het functioneren van het lichaam.

Hetze

De identiteit van de auteur van L'Homme machine werd spoedig achterhaald, en†La Mettrie moest halsoverkop vluchten. Er ontstond in christelijke kringen†een enorme hetze tegen zijn boeken en ideeŽn. La Mettrie kreeg hulp van de†Pruisische keizer Frederik de Grote†die hem asiel aanbood,†maar zijn boeken eindigden op de brandstapel. In 1751, drie jaar na de†publicatie van L'Homme machine, stierf La Mettrie door onbekende oorzaak†na een feestmaal.

Ondanks herhaalde publicatieverboden kenden La Mettries boeken een ongekende verspreiding in Europa. Men las ze met rode oortjes, nam kennis van zijn mechanistische opvattingen, maar zweeg er verder over. Het was gevaarlijke lectuur!

Beweging en materie

Het mechanistische natuurbeeld is uiteindelijk als overwinnaar uit de bus gekomen in de strijd tussen oude en nieuwe natuurvisies. De basisprincipes zijn beweging en materie. De materie bestaat uit deeltjes: kleine deeltjes in geval van subtiele materie en grotere, zoals die waaruit planeten bestaan. Door botsing wordt beweging doorgegeven.†Organismen zijn eveneens opgebouwd uit beweging en materie, ook het menselijke lichaam.

terug naar de tijdbalk biotechnologie