Home

Endeldarm en anus

Endeldarm en anus vormen het laatste stuk van het spijsverteringssysteem. In de endeldarm worden onverteerbare voedselresten tijdelijk opgeslagen. De anus is een krachtige kringspier die de endeldarm afsluit. Als we op de WC zitten ontspant de anus zich en kan ontlasting uit de endeldarm het lichaam verlaten.

Functie

De endeldarm is in feite het laatste (12 centimeter lange) stukje van de dikke darm. Hij heeft geen actieve spijsverteringsfunctie, maar uitsluitend als taak om ontlasting tijdelijk te bewaren en door te voeren naar de anus. De binnenkant van de endeldarm (het rectum) is sterk geplooid: ontlasting die er langere in bewaard wordt krijgt hierdoor zijn kenmerkende ingesnoerde vorm.

Voedselresten die in de endeldarm terecht komen zijn al volledig verteerd: er zitten dus geen voedingsstoffen meer in. Daarnaast komen in de endeldarm ook allerlei (vaste) afvalstoffen terecht waar het lichaam vanaf moet, zoals dode bacteriŽn en†gestorven lichaamscellen.

De vier centimeter lange anus is de afsluiting van de endeldarm. Hij bestaat niet uit ťťn maar twee krachtige kringspieren: de binnenste (interne sphincter) en buitenste sluitspier (externe sphincter). Samen vormen ze een zeer krachtige poort die de endeldarm kan openen en afsluiten. De anus opent zich om ontlasting naar buiten te laten†en gaat daarna meteen weer dicht, om te voorkomen dat bacteriŽn, schimmels en andere ongewenste micro-organismen de endeldarm inkruipen en ziekten kunnen veroorzaken.

Werking

In een normale situatie is de endeldarm leeg, behalve vlak voor of tijdens de ontlasting.† Als de endeldarm leeg is, zijn de sluitspieren van de anus gesloten.

Drie of vier keer per dag trekken de spieren van de dikke darm zich krachtig samen. Hierdoor wordt de inhoud van de dikke darm in de endeldarm geknepen. Naarmate de endeldarm gevuld raakt, drukt de ontlasting steeds meer tegen de binnenste sluitspier van de anus.††Als gevolg van deze prikkeling begint de binnenste sluitspier zich te ontspannen. Tegelijkertijd spant de buitenste sluitspier zich juist strak aan. Dit ontspannen en aanspannen gebeurt automatisch en wordt dan ook de 'onvrijwillige reflex' van de anus genoemd. De onvrijwillige reflex veroorzaakt†een gevoel van aandrang om naar de WC te gaan: het lichaam vindt het tijd om de ontlasting te lozen.

De anus is echter nog steeds gesloten: de onvrijwillige reflex leidt er niet toe dat de anus zich automatisch opent, zelfs niet bij zeer sterke aandrang ('hoge nood'). Zo houden we zelf controle op het loslaten van de ontlasting. Gelukkig maar, want naar de WC lopen, wachten tot je aan de beurt bent en je installeren kost enige tijd. Het moment waarop de anus zich mag openen bepalen we helemaal zelf. We kunnen de buitenste sluitspier onder eigen invloed ontspannen. De reflex voor het legen van de endeldarm is dus vrijwillig.

Onze controle over de anussluitspier is zo sterk dat we zelfs kunnen besluiten om niet op de aandrang in te gaan. De sluitspieren gaan dan terug naar de 'lege' situatie en de drang om naar de WC te gaan zal tijdelijk verdwijnen. Dat kan handig zijn in een noodsituatie, bijvoorbeeld als we moeten vluchten voor gevaar.

Verkeert een volwassene in extreme angst dan laat hij zijn ontlasting soms lopen (het 'in de broek doen'). In een zeer†levensbedreigende situatie†kan de anus zich dus onvrijwillig openen. Ook dit is waarschijnlijk een overlevingstactiek die uit een vroeg evolutiestadium over is gebleven om te ontkomen aan predatoren: dieren die hun ontlasting laten lopen zijn ineens een stuk minder aantrekkelijk als prooi.

Bij baby's is de controle over de buitenste sluitspier van de anus nog helemaal niet ontwikkeld. Bij hen leidt het vullen van de endeldarm meteen tot het legen ervan via de anus. Zij zijn dus nog niet zindelijk.