Home

Waarom slaap je?

De reden waarom we slapen is nog grotendeels onbekend. We weten alleen zeker dat we zonder slaap niet kunnen overleven. Toch is inmiddels genoeg bekend om een paar goede theorieŽn op te stellen.

Het simpele antwoord

We slapen om uit te rusten en ons niet moe te voelen. Het is een prima antwoord, net als: we eten tegen de honger, drinken tegen de dorst en ademen om het niet benauwd te krijgen. Maar iedereen weet dat er meer achter zit. We eten om voedingsstoffen voor ons lichaam op te nemen, en we ademen om zuurstof op te nemen en kooldioxide af te voeren. Voor slapen is zo'n duidelijk antwoord moeilijker te geven. Hieronder volgen een aantal veelgenoemde theorieŽn, min of meer in historische volgorde. Ze geven allemaal een deel van de verklaring; ze zijn dus niet onwaar, maar ze kunnen niet het hele verhaal zijn. Wat we willen weten is de primaire reden waarom we slapen. Die reden waarom zelfs ťťncelligen een miljard jaar geleden waarschijnlijk al een ingebouwde circadiane klok hebben. Alle andere verklaringen zijn bij-effecten; nuttige toepassingen van slaap die, omdat we het nou eenmaal doen er later bij zijn gekomen.

Energiebesparing

Een vrij oude verklaring van het waarom van de slaap is dat we simpelweg slapen om energie te besparen: een dier dat slaapt beweegt niet en verbruikt dus minder energie. Het is een feit dat een van de weinige factoren die de slaapduur bij zoogdieren enigszins voorspelt de grootte van het dier is. Hoe groter, hoe korter het slaapt. En kleinere zoogdieren verbruiken verhoudingsgewijs veel meer energie om op temperatuur te blijven. Er zijn echter teveel uitzonderingen op deze regel om energiebesparing als echte verklaring te accepteren. En bovendien, als het gaat om energiebesparing, waarom slapen ze dan? Waarom liggen ze niet gewoon heel stil? Tijdens slaap reageren dieren minder op prikkels van buitenaf. Dat kan gevaarlijk zijn als zon prikkel een naderend roofdier is. Er is dus een reden waarom we tijdens slaap minder op prikkels reageren.

Herstel

Wanneer we langere perioden achter elkaar niet slapen, zijn het de hersenen die daar het eerst onder gaan lijden. Ratten die permanent wakker worden gehouden overlijden na enkele weken zonder dat er een duidelijke lichamelijke oorzaak voor is. Tijdens de slaap, vooral tijdens de SWS, is het brein vrij ongevoelig voor prikkels van buitenaf. Misschien dat gedurende die perioden van niet-REM (SWS) slaap de hersenen zich herstellen van hun activiteit overdag. Het klinkt niet onredelijk, maar een duidelijk bewijs is er nog niet voor gevonden.

Voor andere herstelprocessen in het lichaam is rust wel noodzakelijk, maar hoeven we niet per se te slapen. Wat ook niet goed verklaard wordt is waarom sommige mensen zoveel meer slaap nodig hebben dan andere, en waarom de verschillen in slaapbehoefte tussen verschillende diersoorten zo enorm groot zijn. Alleen de enige echte trend: hoe kleiner het dier, hoe langer het slaapt, geeft enige houvast. Kleine dieren verbruiken veel meer energie om te functioneren; ze houden de warmte slechter vast. Door die hoge verbranding beschadigen de cellen sneller. De lange slaap spaart het lichaam dan.

Bijtanken

Tijdens de slaap tanken de hersenen nieuwe brandstof. Suikers in de vorm van glycogeen zijn de belangrijkste brandstof voor de hersenen. Die voorraad raakt gedurende de wakkere perioden langzaam op. Tijdens de slaap worden die voorraden aantoonbaar bijgevuld. Ook hier blijft weer de vraag waarom het ene organisme zoveel meer tijd nodig heeft om bij te tanken dan het andere.

Stoffen in het brein

In 1973 ontdekken Dennis McGinty en Ronald Harper van UCLA dat hersencellen die belangrijke neurotransmitters (monoamines: norepinefrine, serotonine en histamine) maken tijdens de REM-slaap volledig stilvallen. Deze neurotransmitters zijn stoffen die zorgen voor het overdragen van signalen tussen zenuwcellen. Zonder deze neurotransmitters kan het brein het lichaam niet aansturen en zelf ook niet functioneren. Later bedenken onderzoekers dat tijdens deze rustperiode misschien noodzakelijk is om de gevoeligheid van de receptoren op peil te houden. Deze receptoren zijn de 'ontvangers' van de zenuwcel die de neurotransmitters opvangen en herkennen. Die receptoren moeten misschien periodiek 'schoongemaakt' worden en dat zou dan tijdens de slaap gebeuren.

Functie SWS- en REM-slaap

Een verklaring van waarom we slapen moet ook de verschillende stadia van slaap verklaren. Proefpersonen en dieren die uit hun slaap worden gehouden halen die slaap later in door langer door te slapen. Die extra slaap bestaat vooral uit de diepe SWS-slaap. In die periode zijn de hersenen het minst actief. Tijdens die inactiviteit van de hersenen wordt iets herstelt dat kennelijk essentieel is (en weinig energie kost). Het past bij de waarneming dat gedurende de nacht de slaap steeds minder diep wordt. Wellicht dat het herstel in de loop van de nacht voltooit. De REM-slaap heeft weer als eigenaardigheid dat hij bij jonge mensen en dieren meer voorkomt dan bij ouderen. Misschien heeft de REM-slaap weer iets met leren te maken.

Ga verder naar: Slapen en leren

Ga terug naar: Inhoud