Home

De slapende hersenen

De hersenen bestaan uit miljarden zenuwcellen, en iedere zenuwcel staat met soms honderden andere zenuwcellen in verbinding. Die cellen sturen electrische signalen naar elkaar. Als de hersenen aan het werk zijn, dan produceren al die zenuwen samen electrische golven. Deze hersenactiviteit kan gemeten worden met een electro-encephalograaf, oftewel een EEG-apparaat.

Actief slapen

Als je zo'n EEG maakt van een slapend persoon, dan blijken de hersenen tijdens de slaap helemaal niet in rust te zijn. De hersenen hebben het 's nachts vaak zelfs drukker dan overdag. Wat de hersenen dan precies doen is nog niet helemaal duidelijk, maar onderzoek levert steeds meer informatie op. Wanneer we precies weten waar de hersenen het tijdens de slaap zo druk mee hebben, hebben we misschien een antwoord op de vraag: waarom slapen we?

Golven meten

Als je een wakker, ontspannen persoon aan een EEG-apparaat hangt, dan ontstaat op het EEG een patroon dat alfa golven, wordt genoemd. Bij iemand die erg alert is volgen de golven elkaar sneller op, en dan spreekt men van beta golven. De namen van die golven zijn vrij willekeurig gekozen. Ze zijn afgeleid van de letters van het Griekse alfabet. Deze wat vage benaming geeft eigenlijk al aan dat we op een EEG weliswaar allerlei verschillende soorten hersenactiviteit kunnen meten, maar eigenlijk weten we niet precies waar we naar kijken.

Uit onderzoek met EEG blijkt dat we tijdens het slapen een aantal vaste slaapfasen doorlopen, die elk hun eigen patroon op het EEG laten zien. Tijdens de eerste fasen van de slaap produceren de hersenen steeds langzamere golven. Uiteindelijk zijn op de EEG de zeer langzame delta golven te zien. De proefpersoon in nu zeer diep in slaap en kan moeilijk gewekt worden. Tijdens de slaap doorlopen we een viertal fasen, waarbij we steeds dieper in slaap raken. Het wordt steeds moeilijker om het proefpersoon te wekken. Na fase 4 komen we ineens in een ander soort slaap terecht, de REM-slaap.

Bij iedere slaapfase worden de golven van het EEG (bovenste lijn) trager en sterker. Tijdens de REM-slaap verandert het patroon plotseling en lijkt sterk op dat van een wakend persoon. De andere lijnen meten spierspanning (EMG) en oogbewegingen (EOG, 2x, voor ieder oog 1). De EMG van iemand in REM-slaap wijkt duidelijk af van de wakende lijn.

REM slaap

Katten- en hondenbezitters hebben het vast wel eens bij hun huisdier gezien: tijdens het slapen schieten hun ogen soms onder de oogleden razendsnel heen en weer. Dit wordt de REM-slaap genoemd. REM staat voor Rapid Eye Movement, of snelle oogbeweging. Soms trekt het dier kort met zijn poten. Dit gebeurt niet gedurende de hele slaap; gedurende de nacht wisselen korte perioden van REM slaap af met langere perioden van SWS (slow wave sleep, de langzame golven-slaap). Ook mensen kennen deze REM-slaap. Op het EEG is te zien dat de activiteit van de hersenen tijdens de REM-slaap heel erg lijkt op die van een wakker persoon. Tijdens de REM slaap droom je het meest.

Actief slapen

De hersenen verbruiken tijdens de REM-slaap de meeste energie, bij kleine kinderen zelfs meer dan wanneer ze wakker zijn. We onderscheiden twee soorten REM-slaap. Gedurende korte perioden - een paar seconden - bewegen de ogen heen en weer. Daarna zijn de ogen een paar minuten lang weer rustig. De korte actieve perioden worden de 'fasische REM-slaap' genoemd. De relatief rustige perioden noemen we de 'tonische REM-slaap'.

Ga naar: Slaapfasen

Ga terug naar: Inhoud