Home

Evolutie van slaap

Als slaap tijdens de evolutie maar ťťn keer is bedacht, dan kunnen we iets leren over de evolutie van slaap door naar de dieren te kijken.

Oeroude schorpioenen

Naarmate de dieren verder van ons af staan, wordt het steeds moeilijker om vast te stellen of ze nog echt slapen. Bij reptielen is het nog niet zo moeilijk om te geloven dat ze slapen. Ze liggen zo nu en dan duidelijk te rusten met hun ogen dicht. Bijna iedereen zou dat slapen noemen. Bij amfibiŽn en vissen is dat al wat moeilijker. Van ongewervelden, zoals insecten of mosselen, is het al helemaal lastig vast te stellen of ze slapen.

Een interessant dier voor slaaponderzoekers is de schorpioen. Deze dieren lopen al heel lang op Aarde rond. Er bestaan schorpioenenfossielen van vierhonderd miljoen jaar oud. Als in schorpioenen al slaapgedrag aangetoond kan worden, dan zou dat betekenen dat slaap al heel vroeg in de evolutie is ontstaan. De gemeenschappelijke voorouder van de schorpioen en de mens moet tenslotte heel lang geleden geleefd hebben.

Net als bij vissen kan slapen bij schorpioenen alleen gedefiniŽerd worden als een periode van inactiviteit, rust. Het blijkt dat deze nachtdieren inderdaad overdag duidelijk minder actief zijn en dan vaak een soort slaaphouding aannemen. In die houding moet de schorpioen meer geprikkeld worden om echt actief te worden. Hij is dan nog slaperig.

Een actieve en een 'slapende' schorpioen

Laboratoriumvliegen

De Drosophila Melogaster, ofwel de fruitvlieg, plant zich razendsnel voort. Dat is vervelend als ze in je vuilnisbak zitten, maar het is ideaal voor onderzoekers die iets willen weten over genen en erfelijkheid. De fruitvlieg is daarom altijd een populair onderzoeksonderwerp geweest. Er is veel bekend over zīn genen. Het ligt dus voor de hand om naar de fruitvlieg erbij te halen als we iets willen weten over het verband tussen genen en slaap.

Het begon natuurlijk met de ontdekking dat ze slapen. Net als de slapende schorpioen zakken ze dan door hun poten en bewegen nauwelijks nog. Interessant is dat ze toevallig evenveel slapen als mensen, ongeveer acht uur per dag. Dat wil zeggen, de vrouwtjesvliegen. De mannetjes doen de hele dag door graag af en toe een dutje en willen s nachts nog wel eens doorhalen.

Dankzij de fruitvlieg weten we nu dat er genen zijn die een patroon van activiteit hebben dat gelijk loopt met hun slapen en waken. Er bestaat dus zoiets als slaapgenen. Deze genen hebben verband met de circadiane klok, die regelt wanneer we slaperig worden.

Evolutie van slaap

Zelfs de ťťncellige euglena, een soort zoetwater-algje, kent een rust- en activiteitsritme dat biologisch is bepaald. Ze komen overdag naar de oppervlakte om zonlicht op te vangen. Maar zelfs als ze volledig in het donker worden gehouden, blijken ze elke dag naar boven te komen. Bij dit diertje vinden we dus sporen van de dezelfde circadiane klok die de activiteit van fruitvliegen, vissen, giraffen, planten en mensen beÔnvloedt. Als zowel eencelligen als mensen dezelfde klok hebben, dan had hun gemeenschappelijke voorouder die ook al. En die leefde meer dan een miljard jaar geleden.

Ga verder naar: De slapende hersenen

Ga terug naar: Inhoud