Home

Indigo

Iedereen kent indigo van de spijkerbroek. Indigo geeft jeans namelijk zijn blauwe kleur. Indigo kan worden gewonnen uit verschillende soorten van het plantengeslacht Indigofera, maar ook uit de wede (Isatis tinctoria), een plant die inheems is in Nederland.

Indigoplanten
Indigoplanten

Kleur

Indigopigment†heeft een diep donkerblauwe kleur.

Herkomst

De†indigoplant Indigofera tinctoria is inheems†in AziŽ, Afrika, Midden- en Zuid-Amerika.†Wede (Isatis tinctoria)†is te vinden†in streken met een gematigder klimaat zoals in Europa.††††††††††

Productie††

Indigo wordt gewonnen uit bladeren en takken van planten die indigotine bevatten.

De belangrijkste indigotinehoudende planten zijn:

  1. Indigofera tinctoria††(AziŽ)
  2. Indigofera tinctoria (Midden- en Zuid-Amerika)
  3. Polygonum tinctorium (China en Japan)
  4. Lonchocaropus cyanescenos (Afrika)
  5. Isatis tinctoria (Europa)

Sommige planten komen in het wild voor, maar in de meeste landen worden de indigoplanten speciaal gekweekt.


De productie van indigoverf is†nogal gecompliceerd: de bladeren worden op een hoge temperatuur geweekt in water, zodat ze gaan gisten. Dat noemt men fermentatie. Bij het gistingsproces komt een gelige vloeistof vrij, die wordt gezuiverd en afgetapt. In deze vloeistof is nog geen spatje blauw te zien. Daarvoor is eerst nog een bewerking nodig: de vloeistof moet een chemische reactie aangaan met zuurstof (oxidatie). De gelige vloeistof verandert hierdoor in blauw.

Vervolgens wordt het bezinksel gezuiverd en tot koeken gedroogd.†Daarna wordt de massa in blokjes gesneden. Om deze blokjes pigment geschikt voor gebruik†te maken moeten ze tot poeder worden vermalen. Dit poeder is echter niet oplosbaar in water.†Om dit te bereiken†moet de zuurstof weer uit de poeder gehaald worden.†Dat gebeurt opnieuw door een gistingsproces, met behulp van bacteriŽn en chemicaliŽn. Om ervoor te zorgen dat†het pigment†zich kan binden aan textiel moet er vervolgens een loog aan worden toegevoegd, bijvoorbeeld soda, potas of urine. Als dit mengsel een tijd in een kuip heeft staan trekken, is de vloeistof weer gelig en helder.
Het verven van de textiel vindt vervolgens plaats in deze 'urinekuipen'. De kleurstof hecht zich aan de stof die daarna te drogen wordt gehangen.

Als de stof uit het bad wordt gehaald,†is hij geel maar tijdens het drogen†doet opnieuw het oxidatieproces zijn werk. Door de inwerking van zuurstof wordt de stof eerst groen en geleidelijk aan een steeds dieper niet meer oplosbaar blauw.

In Nederland†werd het inweekproces op zaterdagmiddag ingezet. Men liet het geheel tot maandagochtend intrekken en hing alle stoffen vervolgens te drogen. Daardoor hadden de ververs 'verplicht' vrij op maandag. Hier komt de uitdrukking "blauwe maandag" vandaan.

Indigo plant
Indigoplant

Toepassing

In Aziatische landen zoals India, China en Japan wordt het pigment indigo al eeuwenlang als kleurstof gebruikt. Ook de oude Egyptenaren, Grieken en Romeinen waren bekend met de mogelijkheden van de indigoplant. De Romeinen bijvoorbeeld gebruikten indigo als†schilderspigment en daarnaast†medicinaal en cosmetisch.†Sommige Keltische stammen die†in de†Romeinse tijd in Gallia (het huidige Frankrijk en BelgiŽ, als ook een deel van†Nederland, Duitsland en Zwitserland)†leefden, gebruikten indigo uit†wede om zich te camoufleren. Julius Caesar (100-44 v. Chr.) beschreef dit in zijn boek 'De bello Gallico'.†

Toen Vasco da Gama eind 15de eeuw de zeeweg naar India ontdekte, leidde dit tot een toename van de handel met Oost-AziŽ, waardoor indigo uit indigoferatinctoria makkelijker beschikbaar kwam. Geleidelijk†verdrong deze de indigo, gewonnen uit wede. De opbrengst†aan kleurstof uit†de indigoplant†is vele malen groter† dan†van de wede en de kwaliteit is beter.
Rond 1880 slaagde de chemiefabrikant Bayer er in om indigo kunstmatig te produceren.

Indigo gebruikte men vooral voor het verven van textiel maar ook als schilderverf. In Nederland werd indigo veel in de schilderkunst van de†16de en 17de eeuw, ten tijde van de barok en de Renaissance, toegepast.†