Home

Kwartair: het tijdperk van de moderne mens

Kwartair: ca. 2, 5 miljoen jaar geleden tot nu

Quartus = vierde (Latijn). Omdat deze periode op het Tertiair (derde) volgt, heeft het de naam vierde gekregen.
Het Quartair, of Kwartair, is de periode waarin we nu leven.

De aarde in het Quartair

De continenten kwamen†op hun huidige plaats te liggen.


†††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††††† de ligging van de continenten in het Kwartair

De temperatuur in het Kwartair

Het Quartair is een tijdperk waarin koude en warme perioden elkaar afwisselden: glacialen (ijstijden), werden afgewisseld door interglacialen (tijdperk tussen twee ijstijden in).Gedurende glacialen kwamen ook wel warme periodes voor, de zogenaamde interstadialen.

In totaal zijn er zo'n 4 grote ijstijden geweest gedurende het Kwartair, maar waarschijnlijk hebben er in totaal ongeveer 20 (kleine en grote) ijstijden plaatsgevonden in deze periode.

Op dit moment zitten we in een interglaciaal en komt er over zo'n 100.000 jaar weer een ijstijd. Het is echter ook mogelijk dat we in een interstadiaal†zitten en dat het al veel eerder weer koud wordt.

De atmosfeer in het Kwartair

Het zuurstofgehalte in de atmosfeer is 18% en het koolstofdioxidegehalte is 4%.

Het leven in het Kwartair

De moderne mens is ontstaan en verspreidt zich vanuit Afrika over de hele wereld. Hij heeft zich aan verschillende klimaten weten aan te passen.


de moderne mens

De soorten die gedurende het Kwartair zijn ontstaan,†zijn aangepast aan de heersende omstandigheden. Deze soorten ontwikkelden zich vervolgens verder en hebben zich daarbij telkens aangepast.
De olifant is bijvoorbeeld een afstammeling van de mammoet en is niet ondenkbaar dat de huidige olifanten zich tijdens een glaciaal weer zullen ontwikkelen tot sterk behaarde dieren die veel op mammoeten zullen lijken.

Het† leven gedurende een interglaciaal

Tijdens een interglaciaal was het warm. Het klimaat is te vergelijken met dat van tegenwoordig, of het is warmer.

Gedurende†sommige interglacialen steeg het zeeniveau, doordat de ijskappen (gedeeltelijk) smolten.
Tropische bossen strekten zich uit over grote oppervlakten aan weerszijden van de evenaar, soms zelfs tot in de huidige Sahara. Koude grassteppen kwamen alleen nog dicht bij de polen voor.

Tijdens de warmere perioden van het Quartair hadden de dieren uit warmere streken een groot verspreidingsgebied. Zelfs in Nederland kwamen soms subtropische diersoorten voor, zoals apen en nijlpaarden.


Nederland in een interglaciaal: Nijlpaarden in de Oerijssel

Door de hoge zeespiegelstanden†ontstonden er in de kustgebieden veel eilanden.
Zoogdiersoorten die goed konden zwemmen, zoals bijvoorbeeld stegodonten (uitgestorven olifanten), bereikten vaak als eerste de eilanden.†Wanneer de eilanden bij lage zeespiegelstand gemakkelijker bereikbaar waren, volgden andere zoogdieren, waaronder roofdieren en ook de mens.

Het leven gedurende een glaciaal

Tijdens een glaciaal was het koud.

Het zeeniveau was laag, omdat veel water bevroren†was en ijskappen heeft gevormd. Tropische bossen vormden slechts een smalle strook rond de evenaar.

De plantengroei, die we in een ijstijd van het Kwartair in Nederland aantrofen, kwam overeen met die in de koude steppen van het tegenwoordige Alaska. De bodem van de Noordzee was drooggevallen. Er groeiden planten, met name grassen,†en er liepen mammoeten en wolharige neushoorns rond.


Nederland in een glaciaal: mammoeten en wolharige neushoorns