Home

Vier typen wetenschappelijke tekeningen

Om de natuurhistorische werkelijkheid weer te geven maken wetenschappelijk illustratoren gebruik van vier typen tekeningen:

- habitustekening
- detailtekening
- reconstructie
-†populair-wetenschappelijke tekening

Hieronder volgt uitleg over de verschillende typen tekeningen.

Habitustekening

Een habitustekening laat alle kenmerken zien die nodig zijn om te†bepalen om welke soort het gaat. Het is de belangrijkste tekening in wetenschappelijke publicaties. Bij het maken van habitustekeningen†houden tekenaars zich aan bepaalde richtlijnen.

De klassieke habitustekening bestaat uit een bovenaanzicht (dorsaal = op de rug gezien), en soms ook een zijaanzicht (lateraal = van opzij gezien). Samen brengen deze tekeningen alle kenmerken van het dier in beeld, zonder vertekening

Een sluipwesp, getekend in bovenaanzicht (dorsaal aanzicht).
De sluipwesp Coelioxys mandibularis, getekend in bovenaanzicht (dorsaal aanzicht). Tekenaar: Inge van Noortwijk © Naturalis†
Boven- en zijaanzichten hebben een nadeel: er is geen perspectief. De tekeningen komen daardoor nogal plat over. Om een levendig beeld van het dier te geven, maken tekenaars gebruik van de zogenaamde oblique view: ze tekenen het dier in driekwart perspectief, schuin van boven gezien. Een kever die zo is getekend is vol van leven, alsof hij zo van het papier kan lopen.

Habitustekening van de loopkever Calosoma inquisitor
Habitustekening in potloodtechniek van de loopkever Calosoma inquisitor, getekend in oblique view. Tekenaar:†Bas Blankevoort†© Naturalis

Detailtekening

Veel onderdelen van een dier zijn met het blote oog moeilijk zichtbaar, terwijl zij voor de soortherkenning vaak doorslaggevend zijn. Een detailtekening brengt deze details in beeld. Het gaat altijd om een uitvergroting. Natuurlijk kan de tekenaar bij het maken van†een detailtekening niet zonder microscoop. Detailtekeningen spelen, samen met de habitustekening, een belangrijke rol bij de wetenschappelijke beschrijving van een soort.

Detailtekening in stippeltechniek van het achterlijf van een libel
Detailtekening in stippeltechniek van het achterlijf van een libel.
Sterk vergroot.†Tekenaar:†Wim Gertenaar†© Naturalis

Reconstructie

Reconstrueren betekent letterlijk een verdwenen beeld opnieuw oproepen. Van landschappen uit het verleden hebben we natuurlijk geen foto's. We moeten het beeld†helemaal opbouwen, door overgebleven resten te bestuderen.†Dat †zijn meestal†fossielen van†dieren die in het landschap hebben geleefd. Idealiter zijn in de bodem ook stuifmeelkorrels van planten bewaard gebleven. Die kunnen ons iets vertellen over het type begroeiing:†bos of grasvlakte?, en over†het klimaat: was het warm of koud, vochtig of droog? Na een†nauwkeurige analyse van deze gegevens weet een wetenschapper meestal genoeg om zich aan een reconstructie te wagen.

Natuurlijk is daarbij samenwerking nodig met een geoefend tekenaar. Details die niet bekend zijn, omdat er geen fossielen van zijn gevonden, worden†met een beredeneerde gok†ingevuld. Men doet dit meestal door te kijken hoe het in een huidig landschap zit dat vergelijkbaar is met het oerlandschap.

Reconstructie van het subtropische landschap bij Tegelen in Noord-Limburg, rond twee miljoen jaar gelden.Tekenaar: Ben Collet © Naturalis
Reconstructie van het subtropische landschap bij Tegelen in Noord-Limburg, rond twee miljoen jaar geleden. Tekenaar: Ben Collet © Naturalis

Reconstrcutie van de mammoetsteppe in Nederland, tijdens de laatste IJstijd. De reconstructie is gemaakt door Wim Hoogstraten, in samenwerking met paleontologen van Naturalis
Reconstructie van de mammoetsteppe in Nederland, tijdens de laatste IJstijd. De reconstructie is gemaakt door Wim Hoogstraten, in samenwerking met paleontologen van Naturalis.

Populair-wetenschappelijke illustratie

Voor publiekspresentaties, zoals tentoonstellingen en deze website, maken wetenschappelijk tekenaars sterk vereenvoudigde tekeningen. Meestal zijn het op de computer gemaakte lijntekeningen, ingevuld met slechts een beperkt aantal kleuren.

Educatieve tekening van een blauwe vinvis
Educatieve tekening van een blauwe vinvis, gemaakt door Erik-Jan Bosch © Naturalis

Populair-wetenschappelijke tekeningen tonen alleen de grote trekken van het dier, niet elk haartje en knobbeltje. Het is juist de bedoeling om details zo veel mogelijk weg te laten, omdat deze†voor het verhaal niet belangrijk zijn en af kunnen leiden van de kern waar het in de tentoonstelling om draait. Desondanks moeten ook deze tekeningen wetenschappelijk juist zijn; ze worden dan ook door wetenschappers gecontroleerd.

Tentoonstellingsmakers combineren†populair-wetenschappelijke tekeningen meestal met tekst. Het resultaat is dan een infographic: grafische uitleg waarin tekst en beeld elkaar aanvullen en samen het verhaal vertellen.

Infographic die het principe van de voortbeweging van de cheeta uitlegt

Infographic die het principe van de voortbeweging van de cheeta uitlegt