Home

Tien richtlijnen voor het maken van een wetenschappelijke illustratie

In 1847 stelde de bioloog Hermann Schlegel tien eisen op schrift waaraan een wetenschappelijke tekening moet voldoen. Schlegel wist waarover hij het had, want hij was niet alleen directeur van 's Rijks Museum van Natuurlijke Historie, maar zelf ook een goede tekenaar.†Tegenwoordig houden wetenschappelijk illustratoren zich nog steeds aan Schlegels †'tien geboden'.

Hermann Schlegel
Hermann Schlegel(1804-1884)

Schlegel ging er vanuit dat een wetenschappelijke illustratie de kenmerken van het afgebeelde voorwerp zo moet weergeven, dat op basis van de tekening wetenschappelijke studie kan worden verricht. Eigenlijk moet de tekening het afgebeelde voorwerp kunnen vervangen. Dat†heeft ook een praktische voordeel: het voorwerp aan iedereen uitlenen kan natuurlijk niet, iedereen een afbeelding van het voorwerp laten bekijken kan wel.

Om een tekening te maken die een betrouwbare afspiegeling is van de werkelijkheid en die voor†iedere beschouwer is te begrijpen, dient de tekenaar†te werken volgens†onderstaande eisen.

De 10 geboden van Schlegel
  1. Het voorwerp moet zo nauwkeurig en natuurgetrouw mogelijk weergegeven worden.
  2. De omtrekken van de tekening moeten duidelijk zijn.
  3. De details van het voorwerp moeten uitvoerig behandeld worden.
  4. Het voorwerp moet afgebeeld worden aan de zijde die de minst mogelijke verkortingen geeft.† Dat betekent meestal in streng profiel afbeelden.
  5. Individuele afwijkingen en onregelmatigheden van het voorwerp moeten niet afgebeeld worden als het om de weergave van de kenmerken van de soort gaat.
  6. De positie van de voorwerpen moet eenvoudig en natuurgetrouw zijn, n.l. vogels zittend, zoogdieren staand, vissen met gespreide vinnen en insecten met gespreide vleugels.
  7. De lichtval moet zo natuurlijk mogelijk zijn, liefst van de zijde invallend en zonder donkere schaduwen.
  8. De wetenschapper die tekeningen laat maken, moet op de hoogte zijn van in de kunst gebruikte technieken en reproductiemethoden.
  9. De kunstenaar die wetenschappelijke illustraties maakt, moet op de hoogte zijn van de eigenschappen, houdingen en wetenschappelijke kenmerken van de voorwerpen die afgebeeld moeten worden.
  10. Wetenschappelijke illustraties dienen onder leiding van een wetenschapper te worden vervaardigd.
Uit: Verhandeling over de vereischten van natuurkundige afbeeldingen, Hermann Schlegel, 1849, Erven F. Bohn

Wetenschappers met de tekenpen

In Naturalis werken nog steeds wetenschappers die goed kunnen tekenen. Het spreekt vanzelf dat ook zij werken volgens de richtlijnen van Schlegel.

Voor een wetenschapper is goed kunnen tekenen een voordeel. Tekenen is immers voor een groot deel een kwestie van goed kijken. En een wetenschapper die goed naar een dier kijkt, heeft een beter oog†voor details die voor de soortbeschrijving van belang kunnen zijn.

Deze tekening van een cichlide is gemaakt door de conservator vissen, Martien van Oijen. Het is een inkttekening in stippeltechniek.

Haplochromis bareli getekend door Martien van Oijen in 1991

Van Charles Fransen, conservator kreeften en garnalen,†is deze pentekening van een nieuw ontdekte garnalensoort, die behoort tot†het geslacht Saron.

Tekening van de nieuw ontdekte garnaal Saron