Home

Het hart is een symbool met veel betekenissen

Het hart is het symbool van allerlei menselijke gevoelens. Dat komt doordat bij het optreden van die gevoelens, onder invloed van de hersenen, onze hartslag verandert. Het hart gaat bijvoorbeeld sneller slaan bij verliefdheid, of staat stil bij angst.

Door het verband tussen hartslag en emoties dacht men van oudsher dat het hart de bron is van menselijke gevoelens. Uiteenlopende symbolische betekenissen van het hart zijn daar een overblijfsel van.

 

   
Het hart zoals het er werkelijk uit ziet
Het hart in zijn meest gestileerde vorm

 

Waar komt het standaard symbool - het Valentijshart - vandaan?

Het standaard liefdeshartje - het zogenaamde Valentijnshart - stamt uit de Middeleeuwen. De vorm ervan lijkt niet op het echte hart. Dat is het gevolg van het feit dat men in de middeleeuwen geen eigen onderzoek deed, maar het werk van de oude Grieken overschreef. Soms leidde dit tot fouten. Het Valentijnshart is zo'n fout.

De Grieken hadden een goede kennis van de anatomie van het hart omdat zij zelf het inwendige van dode mensen bestudeerden. De Griekse natuuronderzoeker Aristoteles (384-322 v.Chr.) was er van overtuigd dat zich tussen de twee hartkamers een derde kamer bevond. Galenus (129-199 n.Chr.) weerlegde dit later. Volgens hem waren er slechts twee kamers, maar bevatte de rechterkamer een extra holte, de zogenaamde fovea.

Hart van Volwassene. Collectie Museum Bleulandium in Utrecht (Anatomisch Museum). Foto Jan Zweerts
Hart van een volwassene, zoals ook de Griekenhet zagen.
Collectie Museum Bleulandium in Utrecht (Anatomisch Museum).
Foto Jan Zweerts

Het meningsverschil bracht de middeleeuwers in verwarring. Rond 1320 tekenden ze aan de bovenkant van het hart een inkeping, daar waar de derde hartkamer van Aristoteles of de holte van Galenus zich zou moeten bevinden. Het Valentijnshart was daarmee een feit. In de loop van de middeleeuwen begon men deze gestileerde hartvorm te gebruiken als symbool van liefde.

 

De juiste voorstelling van zaken

De onjuiste afbeelding van het hart bleef in de wetenschap slechts twee eeuwen bestaan. Vooraanstaande medici en onderzoekers zoals Vesalius en Leonardo da Vinci brachten in de zestiende eeuw de juiste anatomische bouw van het hart aan het licht. Opnieuw werd er weer gekeken naar de werkelijkheid in plaats van oude foute voorstellingen van zaken te herhalen. Met name Leonardo da Vinci (1452 - 1519) had een scherp waarnemingsvermogen en het talent om hetgeen hij in de werkelijkheid zag in tekeningen vast te leggen. Leonardo begon ook weer met het opensnijden van lijken, want hij vertrouwde alleen op zijn eigen waarneming.

Zo tekende Leonardo da Vinci het mensenhart
Zo tekende Leonardo da Vinci het mensenhart

Bron: het boek "The Shape of the Heart" (Elsevier 2000), geschreven door Pierre Vinken

 

Andere symbolische betekenissen van het hart

In oude culturen was het hart een belangrijke drager van betekenissen.
Zo geloofden de Azteken, een Midden-Amerikaanse beschaving die tussen 1200 en 1520 in het huidige Mexico floreerde, dat de wereld zou vergaan als de zon onvoldoende voeding kreeg. Die voeding kwam uit het offeren van mensenharten. De Azteken maakten gebruik van krijgsgevangenen om over genoeg harten te kunnen beschikken.
Volgens de oude Egyptenaren ligt het geweten opgeslagen in het hart. Na de dood werd het hart door de goden gewogen. Door slechte daden werd het hart zwaarder dan de veer van waarheid. Men mocht dan niet verder leven in het hiernamaals.

Bij ons speelt het hart tegenwoordig nog steeds een rol in spreekwoorden en gezegden:

Uitdrukking Betekenis
Het breekt mijn hart. Dat maakt me intens verdrietig.
Hij heeft een hart van goud. Hij heeft veel over voor andere mensen.
Maak van je hart geen moordkuil. Zeg waar het op staat.
Ik steek hem een hart onder de riem. Ik spreek hem moed in.
Ik doe dat met hart en ziel. Ik doe dat met volledige inzet.
Ik houd mijn hart vast. Ik ben bang dat dat niet goed afloopt.
Dat is een pak van mijn hart. Dat is een enorme opluchting.
Uit het oog, uit het hart. Iemand vergeten met wie je geen contact meer hebt.
Hij heeft een grote mond, maar een klein hartje. Hij doet zich sterker voor dan hij in werkelijkheid is.
Dat meen ik uit de grond van mijn hart. Dat meen ik heel oprecht.
Ik heb alles wat mijn hartje begeert. Ik heb niets meer te wensen.
Ik heb mijn hart aan hem verloren. Ik ben verliefd op hem.
Hij heeft een speciaal plekje in mijn hart. Ik houd op een speciale manier van hem.
Ik strijk met de hand over mijn hart. Ik ben voor één keertje minder streng.
Ik schenk mijn hart aan haar. Ik beloof haar trouw.
Ik heb zin om eens goed mijn hart te luchten. Ik wil eens zeggen wat mij dwarszit.
Mijn hart stond even stil. Ik schrok me kapot.
Waar het hart vol van is, loopt de mond van over. Veel praten over iets dat je bezig houdt.