Home

Sociaal Darwinisme

De mens is een sociale soort: mensen leven in samenlevingen. Mensvisies zijn daarom altijd sterk verweven met maatschappijvisies. Het sociaal darwinisme is een voorbeeld van een poging om biologische inzichten toe te passen op de samenleving. Een mislukte poging.

Het sociaal darwinisme was een visie op de mens en de maatschappij die in de late 19de eeuw opkwam, met name in de Verenigde Staten. In feite baseerde deze visie zich niet zozeer op Darwin, maar meer op het gedachtegoed †van bepaalde darwinisten zoals de Engelse filosoof Herbert Spencer en de Duitse bioloog Ernst Haeckel.

Het uitgangspunt van het sociaal darwinisme is dat individuen, groepen mensen (families, populaties, sociale klassen) en rassen onderhevig zijn aan selectieprocessen die zoniet identiek, dan toch vergelijkbaar zijn met natuurlijke selectie zoals Darwin dat heeft beschreven voor planten en dieren.

Het verdient dus aanbeveling, althans volgens het sociaal darwinisme, om de zwakken in de samenleving aan hun lot over te laten: zo worden zij op de duur vanzelf uit de maatschappij geŽlimineerd. De sterken die overleven, verdienen het ook om te overleven, aldus het sociaal darwinisme.

Sociaal darwinisten dachten dat op deze wijze de menselijke bevolking zichzelf zou verbeteren of veredelen. Darwin zelf wees dergelijke ideeŽn resoluut van de hand: hulp aan zwakkere soortgenoten was volgens hem juist een van de meest hoogstaande menselijke impulsen. Door daar tegenin te gaan, zou de menselijke soort zich juist schade berokkenen, want altruÔsme (het tegendeel van egoÔsme) speelt volgens Darwin een belangrijke positieve rol in de menselijke evolutie.

Het sociaal darwinisme was erg populair aan het eind van de 19de en het begin van de 20ste eeuw. De theoretische opvattingen van de sociaal darwinisten werden voor diverse politieke karretjes gespannen, met name om een kapitalistische maatschappij zonder solidariteit met de zwakkeren te propageren. Er waren overigens extreme en gematigde versies. Hitler en de nazis maakten gretig gebruik van het sociaal-darwinistisch jargon om de vermeende superioriteit van het Duitse volk te propageren.

Niet alleen in de kapitalistische wereld werd het sociaal darwinisme aangehangen: ook in de communistische wereld hanteerde men vergelijkbare principes: het overwinnende proletariaat was sterker en had daarom het recht om de overwonnen klassen te vernietigen.