Home

Tao - Hoe ziet de ideale natuur eruit?

De tuin is de natuur volgens het ideaal van de cultuur.

De  Chinese tuin is de werkelijke natuur in het klein. Net als in het Chinese landschap, zijn water en rotsen de meest dominante elementen. Zij vertegenwoordigen de tegenpolen yin en yang, die met elkaar een dynamisch evenwicht vormen. Temidden van dit evenwicht komt de tuinbezitter in harmonie met de tao.

Rotsen in een Chinese tuin, foto M. van der Sterre

Yin en yang

De belangrijkste bestanddelen van de Chinese tuin zijn rotsen en water. De Chinese benaming voor tuinaanleg is dan ook "vijvers graven en rotsen stapelen." Water is het zachte, meegevende vrouwelijke yin-element, en de rotsen vertegenwoordigen het harde onverzettelijke, mannelijke yang. Deze rotsen hebben de vorm van losstaande stenen of van kunstmatige bergen, die soms zo groot zijn dat er een paviljoen op gebouwd kan worden. Het plaatsen van stenen is een ware kunst. Alleen een artistiek en intellectueel begaafde ontwerper kan de stenen rangschikken tot een geheel waarvan de kosmische adem (qi) in overeenstemming is met die van de natuur.

Op allerlei manieren vindt de yang van de rotsen een contrast in de yin-elementen. Stenen zijn bedekt met zacht mos, of omringd door in de wind wiegende bamboe. Zonlicht dat via het water op de rotsachtige oevers weerkaatst, doet de harde structuur zachter lijken. Ook het contrast van de onverzettelijke stenen en hun schommelende, onaanraakbare spiegelbeeld op het vijveroppervlak, is een bewust toegepast effect.

Schilderkunst en de tuin

De beleving van een Chinese tuin is te vergelijken met de waardering van een landschapsschildering. Zoals een landschapsrol uitgerold wordt, en de kijker met zijn blik door de geschilderde natuur dwaalt, zo is ook de ervaring van degene die door de tuin dwaalt. Kenmerkend voor deze overeenkomst in beleving zijn de ramen en doorgangen in allerlei vormen, die delen van de tuin als een schilderij omlijsten. De tuinbezitter wordt tijdens zijn dwaaltochten voortdurend verrast door nieuwe, onverwachte aanzichten, die met de seizoenen en de tijdstippen van de dag veranderen. Schildering en tuin zijn geen imitaties van de natuur, maar verbeeldingen van haar essentie: de tao.

Contrast

Het woonhuis is, in tegenstelling tot de tuin, strak en symmetrisch van ontwerp. Dit kan gezien worden als een afspiegeling van de rechtlijnige hiërarchie in het maatschappelijke- en familieleven van de Chinezen, en het systeem van leefregels dat door Confucius was voorgeschreven. De grillige, spontane tuin en de strakke gebouwen passen als puzzelstukken in elkaar. Deze harmonie van contrasten is illustratief voor de verhouding tussen de belangrijkste filosofische tradities in China: taoïsme en confucianisme.

Het verlangen naar de natuur

De tuin stilde het taoïstische verlangen naar de natuur. Het kluizenaarsschap was voor de Chinezen een moeilijk te bereiken ideaal. Daarom zochten hoge ambtenaren, die de geletterde én vermogende bovenlaag van de samenleving vormden, in hun tuin een spiritueel tegenwicht voor de verplichtingen van hun beroep.

De ambtelijke carrière duurde vaak maar kort. Hierdoor bleef er veel tijd over om de artistieke vaardigheden tot een hoog peil te brengen. Het is dan ook de kunst van de amateur die in China het hoogst gewaardeerd is. Tuinaanleg, de kunst van het rotsen stapelen en vijvers graven, neemt hierin een centrale plaats in.

Meer informatie over taoïsme