Home

De Verlichting - Hoe ziet de ideale natuur eruit?

De tuin is de natuur volgens het ideaal van de cultuur.

Het ideaal van de Verlichting is een geordende plantenverzameling. Er groeien planten uit de hele wereld, die geplaatst zijn in een overzichtelijk geometrisch ontwerp. De Leidse Hortus Botanicus is in de achttiende eeuw een beroemd voorbeeld van een Verlichtingstuin.

De Leidse academietuin in 1736
Sierlijke systematiek

Zoals de plattegrond laat zien zijn de planten in rechte bedden geplant. In het deel onder de vijver waren ze gerangschikt volgens de kersverse classificatie van Linnaeus. Geheel volgens de heersende tuinmode loopt dwars over de vijver een zicht-as, die gekruist wordt door een as vanuit de oranjerie. Boven de vijver hebben de bedden een sierlijker vorm dan in het systematische gedeelte. Dit was het meest aangename deel van de tuin.

De ronde aanleg boven de vijver werd het amphitheater genoemd. Deze benaming verwijst naar de vorm van het klassieke theater. Tuinen in de achttiende eeuw wemelden vaak van associaties met de klassieke oudheid: in de aanleg, opgestelde beelden, bouwwerken en inscripties. Omdat de Hortus in de eerste plaats een wetenschapstuin was, werd hier spaarzamer omgegaan met dergelijke verwijzingen.

Planten- en dierenverzameling

Om in het Hollandse klimaat exotische planten te kunnen kweken zijn kassen nodig. In de ronde "Africaansche kas", stond een Drakenbloedboom,†afkomstig van†de Kanarische eilanden. De roodachtige hars van deze boom, "drakenbloed" genoemd, werd voor medicijnen en kleurstoffen gebruikt. Ook waren er kassen met een onderaardse stoof, waar vetplanten uit Kaap de Goede Hoop een onderkomen hadden.

Er stonden verschillende stenen gebouwen in de Hortus. Behalve als winterplaats van bomen en planten, deden ze dienst als museum, waar een verzameling naturaliŽn en curiositeiten getoond werd. Deze werden meegebracht door VOC-schepen of ontdekkingsreizigers, en kwamen vaak samen met de exotische planten in de academietuin terecht. Hier werden ze gebruikt voor onderwijs aan studenten en voor het vermaak van andere bezoekers.

Meer informatie over de Verlichting