Home

De islam - Wat is de plaats van de mens in de natuur?

De mens is het hoogst ontwikkelde schepsel in de aardse natuur. Hij heeft de plicht om de natuur in dankbaarheid te aanvaarden, en op een verantwoorde manier gebruik te maken van de schepping.

Verborgen wijsheid

Door de orde in de natuur te doorgronden, tracht hij de verborgen wijsheid van de Schepper te kennen. Ook in haar doelmatigheid en schoonheid kan de verstandige mens Zijn tekenen herkennen.

De mens is het enige levende wezen met een ziel, en†is ook als enig wezen†in staat om zijn oorsprong te kennen. En hij kent zijn doel: het dienen van God.

Koranstandaard
Rijksmuseum voor Volkenkunde
Verschillende soera's uit de koran verwoorden de positie van de mens als heerser. Soera 67, vers 15 bijvoorbeeld, luidt:

Hij is het die de aarde voor u voegzaam gemaakt heeft; wandelt dan op haar flanken en eet van Zijn onderhoud.

En in soera 80 is te lezen:

Wij doen het water in stromen vloeien; daarna doen Wij de aarde opensplijten; en doen Wij koren op haar groeien; en wijnranken en rauwkost; en olijfbomen en dadelpalmen; en dichtbegroeide tuinen; en ooft en weidegrond; tot nut voor u en uw kuddedieren.

Dat de mens op een verantwoordelijke manier met de natuur om moet gaan is op te maken uit soera 7, waarin staat:

Brengt geen verderf op aarde, nadat zij in orde gemaakt is.

Classificatie

Wanneer islamitische wetenschappers in de Middeleeuwenclassificaties van de rijken der natuur opstelden, gebeurde dit in de meeste gevallen naar het nut voor de mens. Het dierenrijk wordt verdeeld in heersende dieren (de mens), overheerste dieren (gedomesticeerde dieren) en noch heersend, noch overheerst: de wilde dieren. Een andere verdeling is die van mens, djinns, rijdieren, gedomesticeerde dieren, wilde dieren, vogels en kruipend gedierte. Djinns zijn wezens die de hemelen bevolken. Zij hebben niet, zoals de mens, de vrijheid om te zondigen, maar kunnen alleen doen wat God hen beveelt. Planten werden meestal niet als levend wezen beschouwd. Zij werden wel bestudeerd, om hun medicinale of agrarische toepassing.

Theologische natuurkunde

Islamitische natuurwetenschappers moesten wel op hun hoede zijn. Kennis die niet voortkwam uit de openbaring en de islamitische traditie was voor orthodoxe moslims irrelevant en kon zelfs de eerste stap op weg naar ketterij zijn. Maar de wetenschap kon†ook ten dienste van de religieuze praktijk staan. Astronomie was belangrijk omdat ze hielp het tijdstip te bepalen waarop moslims moesten bidden, en aan de hand van de sterren kon de richting van Mekka aangewezen worden.

Wetenschappelijke kennis van dieren, planten en mineralen ondersteunde de exploitatie van de natuur. En de opdracht om zo goed mogelijk gebruik te maken van de natuur, heeft ook geleid tot een hoge vlucht van de technologie. Vooral waterwerken, waarmee het droge landschap van de meeste islamitische landen bevloeid kon worden, stonden in de belangstelling.

Meer informatie over de islam