Home

De geschiedenis van de tomaat

De tomaat is niet van gisteren. Als je een tomaat eet,†kauw†je op duizenden jaren geschiedenis. Alle tomaten hebben hun oorsprong in het Andesgebergte in Zuid-Amerika. Daar zijn ze lang geleden begonnen als dwergen. Nu zijn er wereldwijd honderden soorten:†kleine, grote, reuzen, ronde, langwerpige, gele, rode, groene, gladde, geribbelde. De tomatenverbeteraars zijn nog niet klaar, de vierkante tomaat is onderweg. Eťn ding verandert niet: een tomaat is een tomaat als hij naar tomaat smaakt.

De oertomaat

  • Kleur: groen tot rood
  • Grootte: als een rode bes

De oorsprong van de tomaat (Solanum esculentum) ligt in†het Andesgebergte in Zuid-Amerika. In de Andes komen nog steeds verschillende wilde varianten van de oertomaat voor. Ze zijn zo klein dat je ze misschien niet meteen als tomaat herkent. Waarschijnlijk cultiveren de indianen de tomaat†al duizenden jaren. Wie ermee begonnen is en wanneer is niet precies bekend.

700 - 1550

  • Kleur: groen tot rood
  • Grootte: van rode bes tot cherrytomaat

Uit deze tijd kennen we rotstekeningen die laten zien dat Andesindianen tomaten eten.

Rond 1550

  • Kleur: groen†of rood
  • Grootte: als een cherrytomaat

Spaanse ontdekkingsreizigers nemen tomatenzaad mee naar Europa. Zou de tomatenplant het ook aan de andere kant van de Atlantische Oceaan doen?

1550 - 1800

  • Kleur: geel, later ook rood
  • Grootte: cherrytomaat en groter

Snel na de introductie van de tomaat in Europa wordt hij ook in Nederland gekweekt. Niet om te eten maar voor de sier. Nederlanders†denken dat tomaten giftig zijn. Dat klopt, want in groene, onrijpe tomaten zit de giftige stof tomatine. Tijdens de rijping verdwijnt deze stof. Na koken ook. In†Zuid-Europese landen†staat de tomaat al vroeg op het menu. Daar krijgt hij de bijnaam 'pomme d'amour' (liefdesappel), vanwege de vermeende zinnenprikkelende eigenschappen. In Nederland wordt dit verbasterd tot pontamoers of pondemoers. De gele kleur die bij sommige varianten voorkomt, zorgt voor een andere bijnaam: 'gouden appel' of 'pomo d'oro'. Dit is nog steeds de Italiaanse naam voor tomaat.

1800 - 1900

  • Kleur: geel en†rood
  • Grootte: cherrytomaat en groter

In de negentiende eeuw eten ook Noord-Europeanen steeds meer tomaat. Om er zeker van te zijn dat alle gif verdwenen is uitsluitend gekookt. Tomatensoep en tomatensaus zijn favoriet. In Nederland komt de tomaat pas rond 1900 op het menu te staan. Nederlanders†lusten hem†wel meteen rauw.

1900 - 1950

  • Kleur: donkerrood met strepen
  • Grootte: cherrytomaat en groter

In Nederland begint de tomatenteelt in kassen. In de eerste jaren exporteert men bijna de volledige kasoogst naar†Engeland. Vanaf het begin wordt hard gewerkt aan het verbeteren van de eigenschappen van de tomatenplant. Daartoe past men de techniek van het kruisen toe. De Nederlandse kastomaat wordt gekruist met wilde tomatensoorten. Zo weet men in de eerste helft van de twintigste eeuw de groei van de kastomaat te versnellen. Voordeel: meerdere oogsten per jaar en dus een hogere opbrengst per vierkante meter kas.

1950 - 1980

  • Kleur: rood
  • Grootte: de grotere tomaat zoals die nu ook in de winkel ligt

Na de Tweede Wereldoorlog groeit de export van in Nederland gekweekte tomaten sterk. Duitsland blijft echter exporteur nummer 1, gevolgd door Groot-BrittanniŽ en ScandinaviŽ. Nederlandse tomaten worden vers geconsumeerd of†verwerkt in puree of andere industrieel bewerkte voedselproducten.†

1953

De wetenschappers James Watson en Francis Crick ontrafelen de structuur van DNA: de erfelijke informatie die in de cel van elk organisme is opgeslagen.

1973

Genetici†slagen er voor het eerst in om de erfelijke informatie van bacteriŽn te veranderen. Ze gaan nu ook proeven doen om planten genetisch te modificeren.

vanaf 1980

  • Kleur: rood en geel
  • Grootte: van klein tot groot, zoals ze nu ook in de winkel liggen

Duitsers bestempelen de Nederlandse tomaat als waterbom. De smaak is er af. Een dramatische terugloop van de export van verse Nederlandse tomaten is het gevolg. Vanaf dat moment richt de veredeling van tomaten zich vooral op het verbeteren van de smaak. Ook wordt een groter scala aan varianten ontwikkeld voor toepassing in verschillende gerechten. Binnen enkele jaren liggen de cherrytomaat, de trostomaat, de romatomaat en de gele tomaat in de supermarkt.

1990

  • Kleur: rood en geel
  • Grootte: van klein tot groot, zoals ze nu ook in de winkel liggen

Supermarkten in Engeland verkopen de eerste genetisch veranderde tomaten, in de vorm van tomatenpuree. De tomaten die in deze puree zijn verwerkt zijn milieuvriendelijker te produceren en goedkoper. En natuurlijk is er ook gemakkelijker puree van te maken. Daarnaast ontwikkelt men door genetische verandering een tomaat die zijn stevigheid langer behoudt. Voordeel hiervan is dat de tomaat aan de plant kan rijpen, hetgeen de smaak ten goede komt. Bovendien loopt deze tomaat minder schade op bij het vervoer. Op dit moment worden in Europa geen genetisch veranderde tomaten verkocht, vers noch verwerkt in puree.

2005 en daarna

Naar verwachting hebben wetenschappers het DNA van de tomaat in 2005 volledig ontrafeld. Dit biedt mogelijkheden voor een snellere veredeling.†De vierkante tomaat komt eraan. Een tomaat in stervorm zou ook kunnen. In ieder geval is duidelijk dat we in de nabije toekomst uit nog meer tomaten kunnen kiezen.

Blind proeven is straks misschien het beste, want ondanks alle vernieuwingen blijft†een ding hetzelfde:†een tomaat is pas een tomaat als hij naar tomaat smaakt.

met medewerking van:† ††

foto's: Harris Moran Seed Company, Modesto (VS)