Home

Planten in de verdediging: voer voor vegetariŽrs

Planten lijken vaak weerloos in de strijd tegen planteneters. Ze kunnen niet weglopen of zich verstoppen. Toch geven planten zich niet zomaar gewonnen. Ze gebruiken daartoe verschillende overlevingstactieken.
Overdaad schaadt niet

De belangrijkste tactiek is die van de grote aantallen. Veel plantensoorten, waaronder de meeste 'onkruiden', produceren in ťťn seizoen zoveel nakomelingen dat ze wel wat vraat kunnen verdragen. Ze doen dit door een grote zaadproductie, door niet kieskeurig te zijn over hun standplaats of door zich vegetatief te vermeerderen met ondergrondse uitlopers. Het meest duidelijke voorbeeld zijn de verschillende grassoorten die op weidegronden leven. Ook verspreiding is een goede tactiek. Sommige planten staan goed verspreid over een groot gebied. Zo ontkomen altijd wel een paar planten aan vraat, die voor instandhouding van de soort kunnen zorgen.

Plantenverdediging
Plantenverdediging

Ongezond of slecht verpakt

Wij mensen zetten onszelf nog wel eens op dieet door het eten van weinig voedzame dingen. Dieren zullen niet gauw energie steken in het consumeren van moeilijk verteerbare planten met een lage voedingswaarde, zoals sterk verhoute gewassen. En net als bij mensen bederft de verpakking soms de eetlust. Planten met stekels of vervelende haren worden door veel dieren gemeden. Wie kent er niet het beeld van een kortgevreten weiland waarin alleen de distels overeind staan?

Plantenverdediging
Plantenverdediging

Onsmakelijk

Veel planten weren zich met chemische wapens. Ze bevatten gifstoffen of smaken vies. Sommige van deze gifstoffen kunnen de eetlust van hun belagers zo sterk remmen dat die de hongerdood sterven. Honingklavers bijvoorbeeld produceren bij aanraking cumarine. Een enkel plantje in het voer van schapen kan de eetlust al bederven. Andere stoffen kunnen in bepaalde hoeveelheden zelfs dodelijk zijn, zoals de alkaloÔden in de groene delen van de aardappels en andere planten uit de nachtschadefamilie. Sommige gifstoffen kunnen voor mensen juist erg aantrekkelijk zijn. De etherische oliŽn in bekende keukenkruiden als tijm en munt schrikken veel 'ongedierte' af, maar zijn voor ons een zeer geliefde smaakmaker. En ťťn van de stoffen die Taxus zo giftig maken voor mens en dier, is tegelijkertijd een belangrijk middel in de genezing van borst- en ovariumkanker.

Wat staat er op het menu?

Sommige planten gaan in hun verdediging heel geraffineerd te werk door hulptroepen te organiseren. Zo is ontdekt dat sommige planten die worden aangevreten, door bijvoorbeeld spintmijten, vluchtige stoffen aanmaken. Deze stoffen trekken dan de roofvijanden van de planteneters, in dit geval de roofmijten, aan. Soms zijn dieren ongevoelig voor het gif in bepaalde planten. Zij hebben het zelfs hard nodig. Door het gif in zich op te nemen kunnen ze zich weren tegen roofvijanden. Tegen dit soort slimme consumenten beschermt de plant zich door de het gifgehalte te variŽren Zoals bij het jacobskruiskruid. De rupsen van de jacobsvlinder zijn ongevoelig voor de giftige alkaloÔden in deze plant. Wanneer ze met veel zijn eten ze vrijwel alle planten kaal. Behalve een enkele plant met heel weinig gifstoffen. Zo blijven er in rupsenrijke jaren vooral gifarme planten over en in rupsenarme jaren vooral gifrijke planten.