Home

DNA-fingerprinting

Ieder mens heeft unieke vingerafdrukken (Engels: fingerprints) en is daaraan dus feilloos te herkennen. Dat kennen we allemaal uit politiefilms en -boeken. Soms is het echter noodzakelijk om mensen te kunnen identificeren zonder gebruik te maken van vingerafdrukken. Hier biedt DNA uitkomst.
Variabel DNA

Elke soort heeft z'n eigen DNA. Zo telt het menselijk DNA drie miljard basenparen, die liggen gerangschikt op 23 paar chromosomen. Toch zijn geen twee mensen hetzelfde. Dat komt doordat er binnen die drie miljard basenparen een zekere variatie bestaat. Die variatie is niet overal op het DNA even groot. Op sommige stukken is meer variatie mogelijk dan op andere, zonder dat het individu daar 'last' van krijgt. Dat heeft onder andere te maken met de functie van zo'n stukje. Hele stukken DNA hebben geen bijzondere functie;. ze hoeven er eigenlijk alleen maar te zijn. Een verandering in de organische basen heeft daarom weinig of geen nadelige invloed op het individu. Bij andere stukken DNA is de basenvolgorde wel van belang, omdat die worden afgelezen en vertaald in eiwitten. Dan kan de functie van het stukje DNA zo afhankelijk zijn van juist die basenvolgorde, dat elke verandering dodelijk uitpakt.

Een toevallige ontdekking

Het DNA bestaat dus uit stukken waarin relatief veel veranderingen of mutaties op kunnen treden, en andere stukken waarin één verkeerde mutatie al de dood van het individu kan betekenen. In het midden van de jaren tachtig deed de Brit Alec Jeffreys onderzoek naar de variatie die optreedt in het DNA rond de genen voor hemoglobine, toen hij een opmerkelijke ontdekking deed. Er bleek een stukje DNA te bestaan, dat voor iedere persoon een aparte volgorde van basen heeft; een soort persoonlijke code. Deze volgorde wordt een variabel aantal malen herhaald, een soort gestotter van het genetisch materiaal. Dit zeer variabele stukje DNA bleek bovendien overal op het DNA op te duiken, verspreid over de chromosomen. Geen twee individuen, afgezien van eeneiige tweelingen, hebben al die stukjes DNA bij elkaar exact gelijk. In het DNA zit dus een soort 'vingerafdruk', waaraan we een individu kunnen herkennen.

DNA-kopieermachine

Om deze genetische vingerafdruk te kunnen krijgen, moeten alle variabele stukjes op het DNA in één keer worden bekeken. Maar dat is niet eenvoudig. Die variabele stukjes zitten verspreid over het DNA, waardoor ze moeilijk zijn op te sporen. Hoewel de code uniek is, is het vaak gecompliceerd en daardoor moeilijk te interpreteren. Bovendien is het een technisch ingewikkelde klus. Daarom is men op zoek gegaan naar één enkele plek die zo variabel is dat hij voor vrijwel ieder individu uniek is. Zulke stukjes zijn gevonden. Zo'n enkel stukje is gemakkelijker op te sporen, maar helaas wel moeilijker om te bestuderen. Je hebt er immers maar heel weinig van. Hier bracht een speciale techniek uitkomst, de PCR oftewel polymerase chain reaction. Met deze techniek kan men elk gewenst stukje DNA haast onbegrensd kopiëren, zodat men over een grote hoeveelheid DNA voor analyse beschikt.

DNA-fingerprinting in de praktijk

In de rechtspraak kan DNA-fingerprinting soms uitkomst bieden. Een wetsovertreder kan DNA-sporen hebben achtergelaten, zoals speeksel, bloed of zaad. De PCR-techniek is zo gevoelig dat in principe één enkele cel al voldoende is om het bedoelde stukje DNA eindeloos te kopiëren. Eén klein veegje speeksel, bloed of zaad is genoeg nodig om tot identificatie te kunnen komen. Hierbij is natuurlijk ook de verdachte zelf, of althans zijn DNA-code, nodig om de DNA-vingerafdrukken te kunnen vergelijken.. Ook bij zaken als erfenissen, erfelijke ziekten en adoptie kan DNA-fingerprinting van pas komen. Het is in zulke gevallen van groot belang zeker te weten wie de ouders zijn. In geval van twijfel kunnen we nu de DNA- vingerafdruk van het kind vergelijken met die van de veronderstelde ouders. Want ook al heeft ieder individu een eigen code, die van een kind lijkt toch het meeste op die van de ouders.