Home

Chondriet

Op vrijdagmiddag 14 augustus 1992 om half vier lokale tijd werd het stadje Mbale vlak bij Mount Elgon in het oosten van Oeganda, opgeschrikt door een krachtige explosie en een gerommel dat enige minuten aanhield. Het lawaai ging gepaard met een rookspoor en een stofwolk die duidelijk zichtbaar was aan de heldere hemel. Daarna kwam een regen van grote en kleine stenen op het stadje en de directe omgeving neer. Bij de val van de stenen hoorden getuigen een ratelend geluid. Sommige bewoners dachten dan ook dat de stad door gewapende opstandelingen werd overvallen. In werkelijkheid werd Mbale getroffen door een 'val' van steenmeteorieten. Naderhand hebben deskundigen geschat dat twee tot driehonderd kilo stenen was terecht gekomen op de huizen, straten en moerassen in een gebied van drie bij zeven kilometer. De val heeft gelukkig maar weinig schade aangericht. Sommige stenen zijn op de daken van huizen terecht gekomen. Het mag een wonder heten dat er geen doden of gewonden zijn gevallen. Er was slechts ÚÚn melding van een jongetje dat bijna door een steen ter grootte van een knikker op het hoofd werd geraakt.

A. 't Hooft
Chondrieten

Goddelijk geschenk tegen AIDS

Vrij snel na de val werden de eerste meteorietfragmenten naar het politiebureau gebracht. Vrijwel alle stenen hadden een pikzwarte smeltkorst. Op de verse breukvlakken van een aantal stenen waren glinsterende goudgele spikkeltjes te zien. Sommige vinders dachten dat het goudkorrels waren en dus werd een aantal steenfragmenten in stukken geslagen en onder de bevolking verdeeld. Andere mensen beweerden dat de stenen door de goden gezonden waren en stoffen bevatten tegen AIDS. Gelukkig was er ten tijde van de gebeurtenis een Nederlandse medewerker van de Verenigde Naties in de omgeving van de stad aanwezig. Ook hij kreeg de fragmenten onder ogen en hoorde het verhaal van de val aan. Hij waarschuwde direct zijn broer in Nederland die deskundige was op het gebied van meteoren. Hij werd in de gelegenheid gesteld om vrijwel direct naar Oeganda te reizen en heeft na aankomst zoveel mogelijk inslaglokaties bezocht. Ook heeft hij getuigen van de val ge´nterviewd. Om zoveel mogelijk materiaal veilig te stellen voor onderzoek werd de bevolking aangespoord om de gevonden meteorietfragmenten niet stuk te slaan maar ze tegen een vergoeding in te leveren.

Gered van de commercie

Dankzij die snelle aanpak is waarschijnlijk hooguit een kwart van de gevonden stenen in commerciŰle handen terecht gekomen. Een flinke collectie Mbale meteoriet-fragmenten is uiteindelijk naar Nederland verstuurd voor onderzoek. Het Nationaal Natuurhistorisch Museum heeft in samenwerking met de Dutch Meteor Society voor organisaties als volkssterrewachten een kleine tentoonstelling gemaakt die gedurende drie jaar in Nederland op reis is geweest.

De analyse

Het onderzoek naar de val en het materiaal leidde uiteindelijk tot de volgende analyse: Een astero´de van duizend kilo passeerde met een snelheid van 13 kilometer per seconde de baan van de aarde. Door de zwaartekracht van onze planeet kwam de astero´de in de dampkring terecht. Door de enorme wrijving braken vanaf een hoogte van ongeveer 25 kilometer stukken van de astero´de af. Op een hoogte van ruim tien kilometer kwam de rest van de astero´de door de verder opgehoopte wrijvingswarmte geheel tot ontploffing. Een groot gedeelte van de oorspronkelijke astero´de is uiteindelijk in de dampkring verbrand. Van de 150 kilo steen die is teruggevonden weegt het grootste fragment 27 kg. De variatie in grootte en vorm is groot. Het Nationaal Natuurhistorisch Museum bezit een uniek assortiment van ongeveer honderd fragmenten van deze meteoriet. De Mbale-steenmeteoriet is een gewone chondriet. Ruim 20 % van het volume van de chondriet bestaat uit kleine bolletjes, chondrules, met afmetingen van 0,4 tot 1 mm. Verder bestaat het gesteente uit de mineralen olivijn (Fa: 25,4%), pyroxeen (Fs: 21,8%) en ongeveer 15 tot 20 % goudkleurige troiliet (FeS) en nikkel-ijzer korrels.