Home

Sfaleriet

Sfaleriet is het belangrijkste ertsmineraal voor de winning van zink, cadmium, indium, gallium en germanium. Het mineraal komt op verschillende plaatsen in de wereld voor en is verre van zeldzaam. De naam is afgeleid van het Grieks voor 'verraderlijk' of 'vals'. Soms kan het mineraal veel op andere mineralen lijken, bijvoorbeeld op galeniet, een looderts. De oude naam die Duitse mijnwerkers daarom aan het mineraal gaven was 'blende' wat blind of misleidend betekent. Sfaleriet heeft meestal een doffe tot harsachtige glans en kan in kleur variëren van kleurloos, via geel en groen tot het algemene bruin of zwart. Vaak wordt het gevonden in fijn- tot grofkorrelige massa's. Zoals de Griekse naam al suggereert, kan sfaleriet er uit zien op een manier die men niet zou verwachten. Doorzichtige sfaleriet met een glans als van diamant komt voor op één speciale plek: de Aliva mijnen in de lood- en zinkafzettingen van Picos de Europa, een gebergte in de provincie Santander in Spanje. In Picos de Europa waren ooit veel zinkmijnen, maar alleen de Aliva mijnen waren nog recent in bedrijf.

A. 't Hooft
Gefacetteerde sfaleriet, 51.95 karaat, uit Picos de Europa, Santander, Spanje.

Zuivere kristallen

De belangrijkste ertsmineralen die in de Aliva mijnen werden gevonden, waren sfaleriet en galeniet in een verhouding van 12 op 1. Op bepaalde niveaus in de mijn werden buitengewoon zuivere en transparante kristallen gevonden: de edelsteenkwaliteit van sfaleriet. De kristallen variëren in grootte van 1 mm tot enkele centimeters en komen ook weer in verschillende kleuren voor. Van geel, bruin en rood tot groen en oranje. Zonering, waarbij verschillende kleuren of tinten in één kristal aanwezig zijn, komt ook regelmatig voor. Ook verschilt de mate van doorzichtigheid vaak al binnen één bepaald kristal. Een grote heldere sfaleriet met een mooie kleur is dus zeldzaam en zal dat ook blijven: de laatste mijnen zijn in 1990 gesloten.

Moeilijk te slijpen

In dit licht is de recente aanwinst van het Nationaal Natuurhistorisch Museum, een geslepen sfaleriet van 51.95 karaat (iets meer dan 10 gram), uitzonderlijk te noemen. De steen heeft een doorsnede van 22 mm, heeft een dieporanje kleur en is voor sfaleriet buitengewoon transparant. Omdat sfaleriet in vergelijking tot de meeste edelstenen heel zacht is en bovendien een perfecte splijting heeft, is het een buitengewoon moeilijk mineraal om te slijpen. Alleen gespecialiseerde slijpers zijn in staat sfaleriet zo perfect te slijpen als de betreffende steen. Hierdoor komen de kleur en de diamantglans optimaal tot hun recht.