Home

Pangea, het grote supercontinent

Ooit waren alle continenten verenigd in een groot supercontinent, dat we Pangea noemen. Al in de 17e eeuw werd opgemerkt dat de kustlijnen van Zuid-Amerika en Afrika zo sterk op elkaar lijken, dat de twee continenten als puzzelstukjes aan elkaar konden worden gepast. In de loop van de 19de eeuw werd dit idee verder uitgewerkt. De Oostenrijker Suess suggereerde dat niet alleen Zuid-Amerika en Afrika ooit tegen elkaar lagen, maar dat ooit alle zuidelijke continenten samen een geheel vormden. Hij noemde dit continent Gondwana. Ook de noordelijke continenten lagen volgens Suess ooit aan elkaar en vormden toen LauraziŽ. Het werk van Suess was een grote inspiratiebron voor Alfred Wegener, die in 1915 de theorie van de platentektoniek uitwerkte. Hij ging een stap verder dan Suess. Hij stelde dat ooit alle continenten tegen elkaar aan lagen. Hij noemde dit supercontinent Pangea (al het land) en de omringende zee†Panthalassa (alle zee).

Pangea

Het heeft lang geduurd voordat de theorie van de plaattektoniek of continental drift algemeen werd aanvaard. Inmiddels is het ťťn van de grondslagen van de moderne geologie. Door middel van paleomagnetisme zijn we in staat om de vroegere positie van continenten te achterhalen. Uit dergelijk onderzoek bleek, dat Wegener's Pangea inderdaad bestaan heeft. Gedurende het PaleozoÔcum dreven de continenten langzaam naar elkaar toe. Zowel Gondwana als LauraziŽ dreven naar het noorden. Gondwana haalde daarbij LauraziŽ in en aan het eind van het PaleozoÔcum botsten de twee supercontinenten. In de botszone werden de zogenaamde Hercynische gebergten gevormd. Daarmee was Pangea een feit. Gedurende het hele Trias zou Pangea blijven bestaan. Doordat alle continenten tegen elkaar aan lagen, heerste toen in grote delen van de wereld een droog landklimaat. Pas in het Jura begon Pangea weer uit elkaar te vallen.

Platentektoniek en dinosauriŽrs

Aan de dierenwereld uit het begin van het MesozoÔcum is goed te zien dat zich een supercontinent had gevormd. In grote delen van de wereld vinden we dezelfde diergroepen. Zo is de dicynodont†Lystrosaurus gevonden in Zuid-Afrika, AustraliŽ en op Antarctica, en kennen we de prosauropode Plateosaurus uit China, Europa en Zuid-Amerika. Toen zo'n 160 miljoen jaar geleden de continenten uit elkaar begonnen te drijven, ontstonden op het continent grote binnenzeeŽn. Verschillende gebieden begonnen hun eigen dierenwereld te ontwikkelen. Toch vinden we in het Jura bijvoorbeeld Brachiosaurus nog in zowel Noord-Amerika als Afrika. De grootste diversiteit in dinosauriŽrs vinden we in het Krijt. De huidige continenten beginnen hun vorm aan te nemen. Zo'n 100 miljoen jaar geleden begon de zuidelijke Atlantische Oceaan te ontstaan. We vinden dan verschillende typen dinosauriŽrs in de verschillende continenten.

Nieuwe botsingen

Er zijn aanwijzingen dat Pangea niet het enige supercontinent is dat ooit heeft bestaan. En ook in de toekomst kunnen de continenten weer allemaal tegen elkaar aan komen te liggen. Afrika beweegt momenteel in noordwaarste richting ten opzichte van Europa. Zo'n 20 miljoen jaar geleden kwam de eerste landverbinding tussen EuraziŽ en Afrika tot stand. Als gevolg van deze botsing ontstonden onder meer de Alpen. Een nog grotere botsing doet zich voor in het oosten. India was ooit een onderdeel van Gondwana dat tegen het huidige SomaliŽ aanlag. Met grote snelheid is het de Indische Oceaan overgestoken. Daar botste het zo'n 20 miljoen jaar geleden tegen AziŽ aan. De kreukzone van deze botsing is te herkennen in de Himalaya, het hoogste gebergte ter wereld.