Home

Indophyllia macassarensis

Steenkoralen, Scleractinia, bestaan al meer dan 450 miljoen jaar. Duizenden soorten koraal zijn in de loop van de evolutie ontstaan en weer uitgestorven. Steenkoralen zijn vooral bekend als bouwers van de fraaie koraalriffen en -eilanden in de tropen. Er zijn momenteel meer dan 500 verschillende soorten van deze rifbouwende koralen bekend. Minder bekend zijn de solitaire koralen, die geen kolonie vormen en geen rifbouwers zijn. Ze worden veel als fossiel gevonden in oudere koraallagen. Men beschouwt ze dan ook vaak als de primitieve voorouders van kolonievormende koralen. Zo beschreef Gerth in 1921 een fossiel solitair koraal uit het Tertiair van Java als Indophyllia cylindrica. Twee jaar later beschreef hij een andere soort als Indophyllia borneensis van Borneo. Deze soorten hebben zo'n 180 miljoen jaar geleden geleefd.

© Naturalis
Indophyllia macassarensis Best and Hoeksema, 1987

Levend fossiel uit Sulawesi.

Het Nationaal Natuurhistorisch Museum doet al jaren intensief onderzoek aan koraalriffen in Indonesië. Eén van de langlopende programma's, Buginesia geheten, richtte zich op de riffen van de Spermonde Archipel. Dit is een uitgestrekt en economisch belangrijk koraalrifgebied in Zuidwest-Sulawesi waar al vele nieuwe soorten zijn gevonden. Een unieke vondst bleek een nog levende Indophyllia te zijn. De onderzoekers Best en Hoeksema beschreven deze soort als Indophyllia macassarensis. Het is een bijzonder fraai, 45 millimeter groot solitair koraal. Het leeft op de zandbodem van een koraaleiland op een diepte van ongeveer 30 meter. De dieren leven aan de beschutte zijde van het eiland, waar weinig golfslag is maar des te meer sedimentatie. De poliepen zijn lichtbruin en vleesachtig en kunnen door middel van hun tentakels het voor koralen dodelijke sediment afwerpen. Koralen met kleine poliepen, zoals de meeste kolonievormende koralen, zijn schaars in deze gebieden. Deze gebieden worden daarom wel 'softbottom communities' genoemd. De wetenschappelijke referentie-exemplaren van deze Indophyllia zijn in de collectie van het Nationaal Natuurhistorisch Museum opgenomen en zijn uniek in de wereld.

Wandelende koralen

Het onderzoek in Zuidwest-Sulawesi hield zich vooral bezig met de paddestoelkoralen van de familie Fungiidae. Paddestoelkoralen leven ook solitair op de zandgronden van de koraaleilanden. Als ze jong zijn zitten ze vast aan een steel en pas op latere leeftijd komen ze vrij en kunnen ze zich over het zand verplaatsen. De nieuwe soort Indophyllia macassarensis behoort tot de familie Mussidae. Deze soort blijkt dezelfde aanpassing te hebben als paddestoelkoralen: als jong koraal zitten ze vast en als volwassen dier liggen ze los.