Home

Wormsalamander

Op 20 oktober 1975 was de Nederlandse bioloog A. Stumpel in het tropische regenwoud van Suriname op zoek naar kikkers. Hij zocht vooral onder de stenen aan de voet van de Irenewaterval op de Brownsberg. Kikkers vond hij niet, maar wel een vreemd wormvormig dier. Het was 16 cm lang, afgeplat met een heel kort staartje, bruin van kleur met op iedere zijkant een gele streep. Bovenop de kop bevond zich een gele vlek en ook de bovenlippen waren geel. Het lichaam had welgeteld 384 dwarsplooien en nog eens elf plooien op het korte staartje. Omdat hij het dier niet thuis kon brengen, besloot hij het mee te nemen naar Nederland.

A. 't Hooft
Wormsalamander

In het toenmalige Rijksmuseum van Natuurlijke Historie werd het dier gedetermineerd als de wormsalamander Rhinatrema bivittatum (Guérin Ménéville, 1830 - 1837). Tot dat moment waren slechts twee exemplaren van deze soort bekend, beide in het Musée Nationale d'Histoire Naturelle te Parijs: het zogenoemde holotype uit Cayenne, Frans-Guyana en een exemplaar dat in 1899 aan de rivier de Boven Lunier in het Tumuc Humac-gebergte in Amapa, Brazilië, werd verzameld. Het Surinaamse exemplaar, dat nu deel uitmaakt van de collecties van het Nationaal Natuurhistorisch Museum, was zodoende het derde bekende exemplaar van deze soort. Een vierde exemplaar werd in 1976 verzameld in Winiperu in Guyana en bevindt zich in het Natural History Museum in Londen. Het Leidse exemplaar is een onvolwassen mannetje, de drie andere exemplaren zijn volwassen vrouwtjes.

Ingegraven in de modder

Wormsalamanders vormen een weinig bekende groep van amfibieën die alleen in bepaalde delen van de tropen voorkomen. Hun lichaam is langgerekt en wormvormig. De huid is verdeeld in een aantal segmenten, herkenbaar aan de vele dwarsplooien. Over het algemeen graven de dieren zich in de grond in. Sommige soorten leven vrij in het water. Op dit moment zijn ongeveer 170 soorten wormsalamanders bekend. Van veel soorten is slechts één enkel of zijn hooguit een paar exemplaren bekend. Dat heeft onder andere te maken met hun verborgen levenswijze, waardoor ze moeilijk te vinden zijn. Andere soorten laten zich af en toe massaal zien. Berichten over zulke grote groepen wormsalamanders zijn bekend uit Venezuela, Noordoost-Brazilië en Uruguay. Waarom de dieren in zulke grote groepen voorkomen is niet bekend. Men vermoedt dat het iets met heftige regenval te maken zou kunnen hebben.