Home

Steno, stamvader van de stratigrafie

Nicolaus Steno (1638-1686) was een 17de eeuwse Deense anatoom/geoloog. Hij geldt als de grondlegger van de moderne stratigrafie.

Steno werd op 1 januari 1638 geboren in Kopenhagen. Zijn werkelijke naam was Niels Stensen, maar, zoals gebruikelijk in die dagen, gebruikte hij een Latijnse versie van zijn naam. Hij studeerde medicijnen in Kopenhagen, Amsterdam en Leiden, waar hij in 1664 promoveerde. Steno was een verdienstelijk anatoom. Hij bestudeerde onder andere de hersenen, de structuur en werking van spieren en traan- en speekselklieren. Zo heeft hij de ontdekking van de afvoergang van de oorspeekselklier op zijn naam staan. Deze gang wordt dan ook wel naar hem de ductus stenonis genoemd. Toch kennen we Steno niet in de eerste plaats vanwege zijn anatomische werk, maar als de grondlegger van de stratigrafie.

......ťn geoloog

Na zijn studie in Leiden trok Steno naar Toscane. Daar deed hij zowel onderzoek naar de geologie van het gebied als anatomisch onderzoek. Bij de dissectie van een haaienkop ontdekte hij de ware aard van de mystieke 'glossopetrae'. Deze 'stenen tongen' werden allerlei magische krachten toegedicht. Zo zouden ze een heel goed middel zijn tegen vergiftigingen. Steno merkte de gelijkenis op tussen de 'glossopetrae' en de tanden van een haai. Hij concludeerde daaruit dat de stenen tongen niets anders waren dan fossiele haaientanden.Steno onderzocht ook de geologie van Toscane. De belangrijkste uitkomst van dat onderzoek was dat hij kwam tot een aantal basisprincipes over het ontstaan van aardlagen. Deze basisprincipes van Steno vormen nog altijd de basis voor de stratigrafie.

Basisprincipes van Steno

Het eerste principe van Steno is dat van de superpositie. Als een laag boven op een andere laag ligt, dan moet de onderste ouder zijn. Op deze manier kunnen we een idee krijgen van de relatieve ouderdom van aardlagen. Steno's tweede stelling was, dat lagen altijd horizontaal worden afgezet. Als lagen scheef staan of geplooid zijn, dan is dat gebeurd nadat de oorspronkelijke laag is afgezet.

Steno's derde basisprincipe zegt, dat lagen zich vroeger veel verder uitstrekten dan vandaag de dag. Zelf meende hij dat dat wereldwijd zou zijn. Dat is niet waar. Een laag die in een meer wordt afgezet, kan zich nooit verder uitstrekken dan de grootte van het meer. Steno's vierde stelling geldt nog altijd. Als een laag wordt doorsneden, dan is dat gebeurd nadat de laag is afgezet. Als we dus een rivierafzetting vinden die door een zeeafzetting heen snijdt, dan is de rivierafzetting jonger dan de zeeafzetting.