Home

Hoe zijn de dinosauriŽrs uitgestorven?

In het verleden stierven regelmatig plotseling veel diergroepen uit. De uitstervingsgolf aan het eind van het Krijt spreekt het meest tot de verbeelding. Toen verdwenen namelijk de dinosauriŽrs.

Voortdurend sterven soorten uit en ontstaan daarna nieuwe. Soms treedt dit verschijnsel op grote schaal op. Zo kennen we een massaal uitsterven aan het eind van het PalaeozoÔcum, zo'n 250 miljoen jaar geleden. Toen verdwenen veel in zee†levende ongewervelde dieren, waaronder de trilobieten. Op het land verdwenen de meeste zoogdierachtige reptielen. In totaal stierf in die tijd 98 % van alle soorten uit.

Gedurende het MesozoÔcum leefde er een unieke fauna van allerlei reptielen op aarde. Deze sauriŽrs kwamen voor in het water (o.a. ichthyosauriŽrs en plesiosauriŽrs), in de lucht (pterosauriŽrs), en op het land (dinosauriŽrs). In zee leefden verder allerlei soorten inktvissen, zoals ammonieten en belemnieten. Al deze soorten stierven uit aan het eind van het Krijt.

Uitsterven dinosauriŽrs

Vanaf het moment dat paleontologen in de gaten hadden dat diersoorten konden uitsterven, hadden ze daar twee elkaar bestrijdende verklaringen voor. Aan het begin van de 19de eeuw formuleerde de Fransman George Cuvier de catastrofentheorie. Hij meende dat aan het eind van elke geologische periode een grote ramp plaatsvond, die het leven op aarde wegvaagde. Anderen gingen uit van een geleidelijke verandering van de omgeving. Die traditie is terug te voeren op Charles Lyell, die rond 1830 de basis legde voor de moderne geologie.

Voor het uitsterven van de dinosauriŽrs waren er, gebaseerd op deze twee ideeŽn, in 1963 al zo'n 64 theorieŽn, en praktisch iedere dag komt er een nieuwe bij. Sommige van deze theorieŽn zijn erg ludiek. Zo beweren sommige Engelse wetenschappers dat aan het eind van het Krijt de dinosauriŽrs massaal last kregen van staar. Probleem is dat geen van de theorieŽn alle verschijnselen van uitsterven kan verklaren.

Een grote meteoriet.....

Tegenwoordig zijn twee theorieŽn favoriet. De ťťn verklaart het uitsterven door een inslag van een grote meteoriet (een catastrofe dus). Deze inslagtheorie kwam op in de jaren zeventig, toen men op de grens van Krijt en Tertiair wereldwijd een dun laagje iridium ontdekte. Dit zeldzame element komt op aarde alleen vrij bij vulkaanuitbarstingen, maar is ook aanwezig in meteorieten.

De inslagtheorie gaat ervan uit dat het iridium uit een reusachtige meteoriet afkomstig is. Deze meteoriet zorgde voor een stofwolk die de aarde verduisterde en het hele aardse systeem in de war bracht. Men meent zelfs al de krater van de inslag gevonden te hebben, op het schiereiland Yucatan (Mexico). Tegenstanders wijzen er echter op, dat aan het eind van het Krijt gigantische vulkaanuitbarstingen plaatsvonden in India. Daarmee kan ook het laagje iridium worden verklaard. Desalniettemin is de inslagtheorie momenteel enorm populair.

....of niet

Een andere theorie gaat uit van een verandering van de omgeving door een veranderende land-zee verdeling en de opkomst van de bloemplanten. Dat het ontstaan van de bloemplanten iets te maken heeft met het uitsterven van de dinosauriŽrs is onwaarschijnlijk. De opkomst van de bloemplanten vond al 100 miljoen jaar geleden plaats. Bloemen en dinosauriŽrs hebben dus meer dan 30 miljoen jaar naast elkaar geleefd. Bovendien stierven ook in zee allerlei vormen uit, en die hebben niet met bloemen te maken.

Een veranderende land-zee verdeling kan echter wel leiden tot grote veranderingen. Als bijvoorbeeld door platentektoniek een zeearm wordt afgesloten, dan kunnen de zeestromingen over de hele wereld daardoor worden beÔnvloed. Dat kan enorme gevolgen hebben op het klimaat op aarde. Op die manier kan een zeer geleidelijk proces als plaattektoniek verantwoordelijk zijn voor vrij plotselinge veranderingen. Het aantrekkelijke van deze theorie is, dat we er geen 'hulp van buitenaf' voor nodig hebben.