Home

Barričres

Soorten kunnen niet kruisen. Zo zal een mussenman nooit op een fitisvrouw vallen, omdat zij niet lijkt op zijn ideaal: de mussenvrouw. Ook tussen een tjiftjaf en een fitis zal het nooit wat worden, ditmaal omdat de zang zo anders is. Verschillende barričres zorgen ervoor dat de soorten gescheiden blijven.
 
   
 Fitis
 Tjiftjaf
Een kwestie van techniek

Het technische probleem van een kruising tussen een mug en een olifant is gemakkelijk in te zien. Als het echter gaat om soorten die nauwer aan elkaar verwant zijn en er geen technische hindernissen lijken te zijn, ligt de barričre niet altijd zo voor de hand. Zouden een gewone mus en een ringmus zich nooit vergissen? Of al die zangvogeltjes van het type fitis en tjiftjaf, die zo sterk op elkaar lijken? Technisch lijkt een kruising hier wel mogelijk. Een technische barričre, niet alleen tussen mug en olifant maar ook tussen organismen die sterk op elkaar lijken, is natuurlijk onoverkomelijk, maar werkt toch niet als zodanig. Het zou pas een barričre zijn als de dieren zouden proberen te paren, maar de natuur heeft ervoor gezorgd dat het niet zo gemakkelijk tot zo'n energieverspilling komt.

Houd je bij je eigen soort

Barričres kunnen voor of na de paring werkzaam zijn. Het kost de minste energie als de barričre zo vroeg mogelijk, voor de eventuele paring, effectief is. Zulke barričres voor de paring zijn: - de soorten zijn ruimtelijk gescheiden; ze leven bijvoorbeeld in verschillende biotopen of gebieden; - de soorten zijn gescheiden in de tijd; ze zijn bijvoorbeeld niet gelijktijdig geslachtsrijp of hebben niet hetzelfde activiteitenpatroon (de ene soort is overdag actief, de andere 's nachts); - de soorten herkennen elkaar niet als soortgenoten, bijvoorbeeld door een verschillende geur, geluid of gedrag. Bij de eerste twee typen barričre zien de soorten elkaar niet. Het is dan ook begrijpelijk dat er geen poging tot kruising optreedt. In het tweede geval zien ze elkaar wel, maar herkennen ze elkaar niet. Fitis en tjiftjaf hebben bijvoorbeeld een heel verschillende zang en nachtvlinders hebben elk hun eigen geur.

Slippertje

Ondanks alle voorzorgen kan er nog iets mis gaan. Als er dan toch een paring optreedt, gaan weer andere barričres werken. De ei- en zaadcel zullen elkaar meestal niet herkennen en daardoor niet met elkaar versmelten. Vindt de bevruchting toch plaats, dan zal het embryo zich niet goed ontwikkelen en zal het nageslacht niet of zeer beperkt vruchtbaar zijn. Zodoende blijven de soorten toch nog gescheiden, maar het is wel verloren energie. Bij gedomesticeerde dieren kunnen we de barričres opzettelijk verwijderen, zoals tussen paard en ezel. Het resultaat is dan een muildier of muilezel, afhankelijk van de oudercombinatie. Zowel muildier en muilezel zijn onvruchtbaar. In de natuur komen kruisingen tussen soorten die leiden tot nageslacht weinig voor.

Natuurlijke bastaarden

Het is moeilijk na te gaan hoe vaak er in de natuur pogingen tot paring tussen verschillende soorten worden ondernomen. Als de paring zelf niet wordt waargenomen en er is geen nageslacht, dan is het moeilijk vast te stellen. Bastaarden tussen soorten zijn bijvoorbeeld bekend van eenden. De vaak kleurrijke mannelijke eenden strijden om de vrouwtjes, die meestal bruine schutkleuren hebben. Na de hitte van de strijd vergist een mannetje zich wel eens als er ook vrouwtjes van een andere soort in de buurt zijn. Iets dergelijks komt ook voor bij de paradijsvlinders (Ornithoptera) van Nieuw-Guinea en omliggende eilanden. Gevechten tussen de schitterend gekleurde mannetjes zijn niet bekend, maar van de meeste soorten lijken de somber gekleurde vrouwtjes sterk op elkaar. Af en toe wordt een typische bastaard in het wild gevonden. Blijkbaar vergist een mannetje zich wel eens.