Home

Antoni van Leeuwenhoek

In de Gouden Eeuw kwamen niet alleen economie, maar ook kunst en wetenschappen tot grote bloei. Eťn van de wetenschappers die wereldberoemd werden had geen enkele wetenschappelijke opleiding genoten en kon alleen Nederlands schrijven en lezen. Na meer dan drieŽneenhalve eeuw kennen we hem nog van naam: Antoni van Leeuwenhoek.
Winkelier en vrijetijdswetenschapper

Het zat de jonge Antoni niet mee.†Op 24 oktober†1632 in Delft geboren (op 4 november aldaar gedoopt als Thonis Philipszoon) verloor hij al op jonge leeftijd zijn vader. Zijn moeder hertrouwde, maar toen Antoni 16 jaar was, verloor hij ook zijn stiefvader. Via een oom kwam hij tenslotte te werken op het kantoor van een lakenkoopman in Amsterdam, waar hij al snel opklom. Hij had een grote nieuwsgierigheid en brede belangstelling en las wat hij te pakken kon krijgen over sterrenkunde, wiskunde, natuurkunde en scheikunde. In Amsterdam woonde een apotheker, Swammerdam (de vader van Jan Swammerdam), die een beroemd naturaliŽnkabinet had. Waarschijnlijk heeft de jonge Antoni hier zijn liefde voor de natuurlijke historie opgedaan, of zeker versterkt. Antoni trouwde en vestigde zich in Delft, waar hij een winkel dreef in linnen, garen en band. In een somber vertrekje achter de winkelruimte deed hij echter ontdekkingen die hem wereldberoemd maakten.

Een druppel water door een druppel glas

Antoni was zeer geboeid door de wereld van het kleine. Er bestonden al lenzen en zelfs samengestelde microscopen, maar de kwaliteit was nog niet best. Lensjes werden veelal gemaakt uit een druppel gesmolten glas, verkregen door het einde van een glasdraad in een vlam te houden. Antoni leerde zichzelf het glasblazen, slijpen en polijsten aan. Hij bereikte daarin een perfectie die in zijn tijd door niemand werd geŽvenaard. Zo kon hij nooit eerder geziene eencelligen in een waterdruppel waarnemen. Hij bestudeerde en beschreef zijn eigen zaadcellen en ontdekte de bacteriŽn toen hij de plaque van zijn eigen tanden onderzocht. En dat alles met een microscoopje bestaande uit ťťn lensje.

Hoe wordt een winkelier een beroemde wetenschapper?

In Van Leeuwenhoeks tijd leefde ook Reinier de Graaf. Deze had het ei van zoogdieren ontdekt en was daardoor bekend in de wetenschappelijke wereld buiten Nederland. Hij kende het werk van Van Leeuwenhoek en stuurde hierover een brief aan de befaamde Royal Society in Engeland, een club van wereldvermaarde wetenschappers. Bij deze brief werd de vertaling van een brief van Van Leeuwenhoek gevoegd met een beschrijving van de huid, de angel van bijen en andere zaken. De Royal Society spoorde Van Leeuwenhoek aan meer over zijn waarnemingen te schrijven. Omdat hij slechts het Nederlands machtig was, werden zijn brieven in Londen vertaald in het Engels en het Latijn. Hij werd wereldberoemd omdat hij dingen zag die nog niemand had kunnen zien. De leden van de Royal Society waren zelfs zo onder de indruk, dat ze hem in 1680 als lid opnamen.

Zijn tijd vooruit

Van Leeuwenhoek werd gedreven door ongebreidelde nieuwsgierigheid. Zijn onderzoekingen sprongen van de hak op de tak. Maar hij was een buitengewoon goed waarnemer en kon scherpe conclusies trekken. In een tijd waarin men nog geloofde in een generatio spontanae bij lagere dieren, was Van Leeuwenhoek er al van overtuigd dat zijn minuscule 'dierkens' reeds als kiemen of cysten in de lucht aanwezig waren, en zich onder gunstige omstandigheden, zoals in een waterdruppel, ontplooiden. Het zou nog twee eeuwen duren voor Pasteur de juistheid hiervan bewees. Nog op zijn sterfbed dicteerde Van Leeuwenhoek een brief aan de Royal Society. Hij stierf†op 26 augustus†1723, bijna 91 jaar oud. Hij werd op 31 augustus 1723 begraven in de Oude Kerk van Delft, een teken hoezeer ook het stadsbestuur deze ongeletterde wetenschapper waardeerde.