Parelmoer |  |
Een inleidende proef
Stel, we richten een daglichtbundel op één van de twee vlakken van een eenvoudig driezijdig glazen prisma. De teruggekaatste, aan het andere vlak van het prisma uittredende stralen projecteren we op een scherm. Zo kunnen we, door breking in het glas van het prisma, een kleurenspectrum zichtbaar maken van zes gekleurde banden: rood, oranje, geel, groen, indigo en violet. Deze proef toont aan dat daglicht een mengsel is van licht van verschillende kleuren (en dus golflengten). Dezelfde kleurschifting die met een prisma tot stand kan worden gebracht, zien we in de dagelijkse praktijk als zonlicht wordt teruggekaatst door een olievlek op een wateroppervlak
Dit verschijnsel treedt ook op als de zon door een regenbui schijnt. De door de regendruppels gebroken en teruggekaatste stalen veroorzaken dan een regenboog.
 |
Parelmoer |
Het regenboogeffect bij parelmoer
Parelmoer is het materiaal dat de binnenkant van veel schelpen bedekt als een prachtige, gladde laag, die alle kleuren van de regenboog kan reflecteren. Deze laag wordt afgezet door de mantel van het levende schelpdier. Hij bestaat uit zeer dunne laagjes aragoniet, een vorm van koolzure kalk, afgewisseld met laagjes van een organische stof, conchyoline. Het opvallende daglicht wordt door deze laagjes, net als bij een prisma of een regendruppel, gebroken en ontleed in zijn deels zichtbare componenten. Variërend met het aantal laagjes in het parelmoer en hun dikte, ontstaat een gecompliceerd patroon van teruggekaatste lichtstralen. Om deze reden vertoont parelmoer, afhankelijk van de hoek van het opvallende lichten en de hoek waaronder men kijkt, zeer levendige regenboogschakeringen. We noemen dit iriseren. Deze term is afgeleid van het Griekse iris, dat regenboog betekent.
Kwaliteit van parelmoer
Het parelmoer van iedere schelpensoort heeft zijn eigen min of meer karakteristieke weerschijn. Deze kan variëren van melkachtig opaalkleurig of roze, zoals bij pareloesters, tot sterk iriserend blauwgroen, zoals bij zeeoren. Deze weerschijn, gecombineerd met hardheid en een behoorlijke dikte, bepaalt de bruikbaarheid als grondstof en de eventuele handelswaarde. Parelmoer met handelswaarde wordt vooral verkregen uit de schelpen van pareloesters, zoals Pinctada margeritifera, P. albina en P. maxima, met name de laatste soort. Daarnaast ook uit zeeoren (familie Haliotidae) en de slakkenTrochus niloticus en Turbo marmoratus.
Toepassingen van parelmoer
Parelmoer wordt tegenwoordig vooral gebruikt voor de vervaardiging van sieraden, variërend van eenvoudige kralen kettingen, snuisterijen, en mozaïek- en inlegwerk. De verse schelpen van de inktvis Nautilus pompilius zijn te schaars om als grondstof te dienen. Ze worden vanwege hun fraaie vorm en parelmoeren binnenbekleding vaak als geheel tot siervoorwerpen verwerkt. Ze zijn sinds lang in trek bij liefhebbers en verzamelaars van curiosa. Vroeger bestond er een grootschalige industrie van parelmoeren knopen. De economie van diverse Polynesische eilanden dreef toen grotendeels op parelmoer- en parelvisserij. Na de Tweede Wereldoorlog is deze industrie grotendeels ingezakt door het op de markt komen van kwalitatief betere, goedkopere en makkelijker te bewerken kunststoffen.