Home

Korstmossen als voedsel

Korstmossen zijn over het algemeen onaantrekkelijk als voedsel. Toch zijn er situaties waarin bepaalde soorten op grote schaal door dier en mens gegeten worden of werden.

Korstmossen als wintervoedsel

Korstmossen worden gegeten door een groot aantal kleine diersoorten, waaronder insecten en hun larven, mijten en slakken, maar ook door grote gewervelde dieren. In het noordpoolgebied vormen ze in het winterhalfjaar het hoofdvoedsel voor het rendier van noordelijk EuraziŽ en de vrijwel identieke kariboe van Noord-Amerika. Het gaat hierbij in de eerste plaats om rendiermos Cladonia rangiferina en enkele verwante soorten. Omdat de voedingswaarde van korstmossen gering is, moeten de dieren er veel van eten om in conditie te blijven. De genoemde soorten bevatten weliswaar een hoog gehalte aan energierijke koolhydraten, maar zeer weinig eiwit. Het gevolg is dat de dieren in de loop van de winter een chronisch eiwittekort ontwikkelen, wat nadelig is voor tal van stofwisselingsprocessen.

De dieren compenseren dit tekort door afbraak van eigen eiwit. Ook dat is natuurlijk slechts binnen bepaalde grenzen mogelijk. De winter mag dus niet te lang duren.

Korstmossen als voedsel voor de mens

De meeste korstmossen zijn ongeschikt voor menselijke consumptie. Dit komt vooral door het hoge gehalte aan giftige licheenzuren en de bittere smaak. Toch aten de in het hoge noorden van Canada wonende kariboe-eskimo's van oudsher korstmossen bij gebrek aan andere plantaardige producten. Ze hadden speciale bereidingswijzen die smaak en verteerbaarheid sterk verbeterden. De uit halfverteerde korstmossen bestaande, nog warme maaginhoud van een buitgemaakte kariboe beschouwden zij als een delicatesse. Het belang van korstmossen voor deze eskimo's blijkt ook uit het feit dat zij liefst 11 woorden hebben om verschillende typen of soorten korstmos aan te duiden, en slechts ťťn woord voor de vele bloemplanten die 's zomers in hun leefgebied voorkomen.

Pelsjagers in deze streken namen de gewoonte om korstmossen te eten over. Ook verscheidene poolonderzoekers hebben hun zware tochten en gedwongen overwinteringen mede overleefd door korstmossen als noodrantsoen te eten.

Manna

Het eten van korstmossen door de mens is overigens niet beperkt tot de poolstreken. In Japan wordt Umbilicaria esculenta als een delicatesse beschouwd. Zeer bekend is ook het mannakorstmos Lecanora esculenta (esculenta is Latijn voor eetbaar), dat in droge steppengebieden van Klein-AziŽ, het Midden-Oosten en Noord-Afrika massaal voorkomt. Ook dit korstmos wordt door mens en dier gegeten. Het is een van de weinige snelgroeiende korstvormige soorten. Veel kenners menen dat dit korstmos het manna geweest moet zijn dat genoemd wordt in Exodus 16 van de bijbel. Hierin wordt verhaald dat de God van IsraŽl tijdens de 40-jarige tocht van de IsraŽlieten door de woestijn dit manna als 'brood' uit de hemel liet regenen om de honger van zijn morrende volk te stillen.

Egyptische mummies

Zoals bekend was het de gewoonte in het oude Egypte om de lichamen van doden te balsemen. De lichamen, ontdaan van ingewanden en hersenen, werden gevuld met zaagsel, specerijen, en het korstmos Pseudevernia furfuracea. Over de reden van toevoeging van het korstmos kan men speculeren. Ongetwijfeld was dit ten dele vanwege de vochtabsorberende eigenschappen van het lichte, droge korstmos. Ook heeft de soort antibiotische eigenschappen en dus waarschijnlijk een 'anti- bederf' werking. Daarnaast heeft de soort aromatische eigenschappen. De oude Egyptenaren importeerden dit korstmos met scheepsladingen tegelijk uit de Griekse eilanden. Ze voegden het toe aan het meel waar ze brood van bakten, dat daardoor een speciaal aroma kreeg. Misschien was het gedeeltelijk vullen van de buikholte van mummies met dit korstmos daarom wel bedoeld als eerste maaltijd voor de overledenen in het hiernamaals.