Gips

Kristallen uit oplossing

Gips hoort bij de mineralen die kunnen kristalliseren uit een oplossing. Gips is een calciumsulfaat, dat kan neerslaan uit oplossingen die zijn verzadigd met calcium en sulfaat. Een oplossing is verzadigd met een stof als er niet meer van die stof in kan worden opgelost. We kunnen dat thuis proberen door keukenzout op te lossen in water. In het begin verdwijnt het zout; het lost op. Op een gegeven moment kunnen we er nog wel zout bijdoen, maar lost het niet meer op. De oplossing is dan verzadigd. Wanneer vervolgens een deel van het water verdampt, is er teveel zout voor de overgebleven hoeveelheid water. Het zout kan niet meer opgelost blijven en zal uitkristalliseren, tot er weer precies zoveel zout is als in het water 'past'.  Dit principe geldt ook voor gips. Er lost alleen veel minder gips dan keukenzout op in water.

Gips

In de woestijn is ruimte

Ook in de natuur kan gips uit een oplossing worden gevormd. In harde gesteenten zitten vaak maar kleine holten, waarin kristallen niet veel ruimte hebben om te groeien. Deze holten worden helemaal opgevuld met gips en er zijn geen losse kristallen te onderscheiden. Als er al kristallen kunnen worden gevormd, blijven die heel klein. In het losse woestijnzand worden de groeiende kristallen echter niet gehinderd en kunnen ze alle kanten op groeien. Terwijl de kristallen groeien, worden er zandkorrels ingesloten in het kristal. Zo ontstaat uiteindelijk een roos van door elkaar gegroeide gipskristallen, vol met zandkorrels. De naam woestijnroos is uiteraard afkomstig van het feit dat de ongehinderde groei vooral in woestijnen plaatsvindt en roosvormige kristallen oplevert.

Verschillende soorten rozen

Soms bestaat een woestijnroos niet uit gips, maar uit bariet. Dit bariumsulfaat slaat ook neer uit een oplossing. De kristallen groeien op dezelfde wijze. Het verschil tussen een gips- en een barietroos is te merken aan het gewicht van de roos. Bariet heeft een hoger soortelijk gewicht. Een barietroos die even groot is als een gipsroos is dus zwaarder. Woestijnrozen zijn bekend uit alle woestijnen. De meeste woestijnrozen die we in Nederland kunnen kopen, komen uit de Sahara.

Het gips van de wintersporter Het gips dat in de medische wereld bij botbreuken wordt gebruikt, is een calciumsulfaat in poedervorm. Eigenlijk is het nét iets anders dan gips. Gips bevat in de kristalstructuur namelijk ook wat water. De stof die artsen gebruiken is gips zonder kristalwater; het zogenaamde anhydriet. Als we dat mengen met water, ontstaat het papje dat in gipsverbanden wordt gebruikt.