Home

Mensen en dieren kiezen niet altijd de perfecte partner

Dieren kunnen het beste een superpartner kiezen. Of toch niet? Soms kan een dier misschien beter met een minder ideale partner genoegen nemen. Maar hoe weet een dier hoe het die keuze moet maken? Biologen uit Groningen onderzoeken de flexibele partnerkeuze bij dieren en ook bij mensen tijdens een avondje speed daten. 

Pauwenvrouwtjes kiezen de pauwenhaan met de mooiste staart. Kikkervrouwtjes vallen voor de beste kwaker. Volgens de theorie van de partnerkeuze zoeken dieren altijd naar een zo fraai mogelijke partner. De fraaiste man is namelijk vaak ook het gezondst, en levert dus de beste nakomelingen op. Niet alleen erven de zonen dan die mooie eigenschappen, maar de dochters erven ook de voorkeur voor die eigenschappen bij de partner. Zo kon in de loop van de evolutie de pauwenstaart zo groot worden en de kikkerkwaak zo luid.

'Maar dat verhaal is lang niet zo simpel als het lijkt,' zegt bioloog Tim Fawcett van de Rijksuniversiteit Groningen. 'Dieren kiezen helemaal niet altijd de perfecte partner. Dat lijkt onlogisch, vanuit de evolutie gezien. Je zou denken dat de voorkeur voor een minder goede partner snel zou uitsterven.' Toch is het wel te begrijpen, zo legt hij uit. Allereerst kan niet iederéén met die prachtman paren. Daarvoor is er teveel competitie. Soms kun je beter genoegen nemen met een iets mindere partner, omdat je anders buiten de boot valt. 

Eieren voor je geld 

Er zijn ook andere redenen. Stel dat je zelf niet zo heel sterk, mooi of gezond bent, dan kun je wel op een mooie partner vallen, maar die valt dan waarschijnlijk niet op jou. Die kiest immers liever een partner die zijn of haar gelijke is. Je kunt je energie dus beter steken in een partner die ongeveer even fraai als jij zelf ook al is dat niet de beste in de groep.

En stel dat je wél de beste partner aan de haak slaat. Dan moet je voortdurend opletten dat een ander er niet met hem of haar vandoor gaat. Dat kost veel tijd en energie. Met andere woorden, soms kun je op de huwelijksmarkt beter eieren voor je geld kiezen. Fawcett en zijn wetenschappelijk begeleiders prof. Bram Buunk en prof. Franjo Weissing zijn benieuwd hoe dieren een afweging maken tussen verschillende strategieën. 

Het zijn overigens lang niet alleen de vrouwtjes die kritisch zijn, zo benadrukt Fawcett. 'We doen altijd wel alsof alle mannen maar één ding willen,' lacht hij, 'maar uiteindelijk willen ook mannen een goede partner. Bij de meeste soorten zijn daarom beide partners kieskeurig.' Bij bepaalde spinnen is er bijvoorbeeld een sterk verband tussen hun kwaliteit en hun lichaamsgrootte, zo vertelt Fawcett. Hoe groter een spin, hoe meer en hoe betere nakomelingen hij of zij krijgt. Zowel de vrouwtjes als de mannetjes kiezen daarom het liefst een grote partner. Maar: die voorkeur hangt af van de conditie van de spin zelf. Een spin in slechte conditie kiest een kleinere partner dan een spin in topvorm. 
Hoe groter een venstersectorspin (Zygiella x-notata), hoe beter zijn kwaliteit als partner. Ze kiezen daarom het liefst een grote partner. Maar: die voorkeur hangt af van de conditie van de spin zelf. Een spin in slechte conditie kiest een kleinere partner dan een spin in topvorm. © Brecht De Causmaecker
Klik op het plusje voor een grotere foto
 

Leren van ervaringen 

 Maar hoe weet een dier nu hoeveel kans het maakt? Weet een spin hoe groot hij is, weet een kikker hoe mooi hij kwaakt en weet een pauw hoe kleurig zijn staart is? Niet direct, denkt Fawcett. 'Een dier weet wat zijn kansen zijn, omdat het leert van eerdere ervaringen. Als je vaak een blauwtje loopt, dan weet je dat je niet perfect bent. Als je daarentegen vaak scoort, dan weet je dat je er mag wezen.'

Dieren kijken bij hun partnerkeuze naar hun gehele sociale omgeving: welke andere individuen zijn er in de groep aanwezig, en hoe reageren die op hen? 'Dat is een ingewikkeld proces,' zegt Fawcett, 'dat ook nog eens in de tijd verandert. Als je langer wacht met het kiezen van een partner, dan zijn er minder beschikbaar. Dan moet je dus minder kritisch worden, want anders mis je je kans.'

Om dat samenspel van sociale factoren te bestuderen, maakt Fawcett computermodellen die de werkelijkheid van de partnerkeuze nabootsen. Zo kan hij al die sociale factoren kunstmatig beïnvloeden, en vervolgens berekenen welke keuze een individu het beste kan maken onder bepaalde omstandigheden. Uit die modellen blijkt dat flexibiliteit loont. Je bent het meest succesvol als je je keuzes aanpast aan de omstandigheden en als je leert van eerdere ervaringen.

Speed daten 

Maar de biologen willen natuurlijk ook testen of hun verhaal wel klopt. Daarom voeren ze experimenten uit met echte dieren. Waaronder mensen. Want mensen, zo benadrukt Fawcett, zijn gewoon dieren. 'We nodigden honderd mensen uit voor een speed date-avond,' vertelt hij enthousiast. 'De mensen kregen telkens drie minuten de tijd om met iemand te praten. Na die drie minuten vulden ze een vragenlijstje in. Daarop gaven ze aan of ze die persoon nog een keer zouden willen zien, en ook of ze dachten dat die persoon hén interessant vond.'

Tot zover leek het experiment precies op 'gewoon' speed daten. 'Maar halverwege haalden we een gemene truc uit,' zegt Fawcett. 'We gaven de mensen feedback over hoe interessant ze werden gevonden door hun speed date partners. Aan één groep mensen gaven we een overdreven positieve feedback. We vertelden we dat ze heel populair waren veel populairder dan in werkelijkheid. En aan een andere groep gaven we juist een overdreven negatief beeld.'  

Wie valt er op wie? En heeft zelfvertrouwen daar wat mee te maken? De Groningse biologen onderzochten partnerkeuze bij mensen in een speed date-experiment. Ze werkten met vragenlijsten, maar namen ook speeksel af om te kijken hoe de hormoonspiegels van de deelnemers reageerden op bepaalde partners. © Tim Fawcett
Klik op het plusje voor een grotere foto
 

De onderzoekers verwachtten dat de mensen die een té positief beeld van zichzelf hadden, tijdens de tweede helft van de avond kritischer zouden zijn tegenover hun date-partners, en andersom. Maar gek genoeg bleek dat juist niet zo te zijn. De mensen die een extra negatieve feedback hadden gekregen, waren juist degenen die kieskeuriger werden. 'Onze theorie voorspelt wat het beste voor iemand zou zijn. Maar het blijkt dus dat de mensen soms simpelweg niet het beste dóen,' suggereert Fawcett. 'Dat gedrag kan misschien psychologisch worden verklaard. Mensen die zich afgewezen voelen, worden terughoudender. Ze zijn bang opnieuw gekwetst te worden.' 

Ego 

Zou dat bij dieren ook zo zijn? Volgens Fawcett zou dat best kunnen. Hij probeerde dat te onderzoeken bij vissen. Die deed hij in een bak waarin een spiegel was gehangen die vanaf één kant doorzichtig was. 'Zo kon een vis wel andere vissen zien, maar zelf niet gezien worden. Zo manipuleer je de aandacht die een vis krijgt,' zegt Fawcett. 'De vis achter de spiegel ziet dat seksegenoten wel aandacht krijgen, en hijzelf niet.' Helaas verliep het experiment niet zoals gehoopt: de vissen bleken gestresst te raken van de bak, en verstopten zich telkens in het zand. 'Maar we gaan het in de toekomst op een andere manier opnieuw proberen. Ik ben erg benieuwd of vissen ook last hebben van een gekwetst ego.' 

De bioloog heeft ook nog een andere test achter de hand om te kijken of mensen psychologisch gezien anders reageren dan je biologisch gezien zou verwachten. Tijdens het speed date-experiment heeft hij bij de mensen speeksel afgenomen: voor en na de manipulatie, en bij elke speed date. 'Aan de hormonen in het speeksel kun je zien of iemand seksueel geïnteresseerd is of niet,' zegt Fawcett. 'Het hormoongehalte reageert binnen een paar minuten. En het liegt niet. Maar die gegevens moeten we nog analyseren.'  
Wie valt er op wie? En heeft zelfvertrouwen daar wat mee te maken? De Groningse biologen onderzochten partnerkeuze bij mensen in een speed date-experiment. Ze werkten met vragenlijsten, maar namen ook speeksel af om te kijken hoe de hormoonspiegels van de deelnemers reageerden op bepaalde partners. © Tim Fawcett
Klik op het plusje voor een grotere foto

Links: 

De onderzoekspagina van Tim Fawcett


op YouTube (in het Engels): partnerkeuze bij mensen is evolutionair bepaald 

Waarom zijn veel vogels felgekleurd? Artikel op Kennislink