Home

Blauw oog boven zuidpool onthult hardnekkig ozongat

Satellietbeelden laten zien hoe een blauw oog boven de zuidpool hangt. KNMI onderzoekers weten dat het om een ozongat gaat, een probleem dat ondanks maatregelen nog steeds actueel is. Met geavanceerde meetapparatuur snuffelen de onderzoekers in de atmosfeer naar chemische stoffen en naar de toestand van de ozonlaag.

In de zomer van 2004 lanceerde NASA een satelliet met meetapparatuur in een baan om de aarde. Doel was de atmosferische chemie in beeld te brengen om antwoord te krijgen op milieuvraagstukken. Zo wil men de bronnen van vervuilende stoffen opsporen en te weten komen hoe deze stoffen zich in de atmosfeer verplaatsen. Het Ozone Monitoring Instrument (OMI) werd speciaal ontwikkeld voor onderzoek naar de ozonlaag, luchtkwaliteit en het klimaat. Onder wetenschappelijke leiding van het KNMI bekijkt men onder meer of de ozonlaag zich volgens verwachting herstelt en wat de relatie is tussen de ozonlaag en de huidige klimaatverandering.

Koelkasten en spuitbussen

Sinds het eind van de jaren tachtig van de vorige eeuw ontstaat in de Antarctische lente een gat in de ozonlaag boven het zuidpoolgebied. Het is er dan koud genoeg en er is voldoende zonlicht om de aanwezige chloorfluorkoolstoffen (CFK's) hun schadelijke werk te laten doen. Het chloor uit de CFK's, stoffen die door gebruik van spuitbussen en koelkasten vrijkomen in de atmosfeer, breekt ozon af. Dit leidt ertoe dat boven de zuidpool tijdelijk ruim de helft van alle ozon is verdwenen. Ook buiten dit gebied is de ozonlaag dunner geworden. Dit heeft als gevolg dat we worden blootgesteld aan meer schadelijke ultraviolette straling van de zon.

Ozon en UV-straling

De grootste hoeveelheid ozon in de atmosfeer bevindt zich op een hoogte tussen vijftien en dertig kilometer boven de aarde. Daarom wordt dit deel van de atmosfeer ook wel de ozonlaag genoemd. De dikte van de ozonlaag wisselt met de seizoenen; in de lente is hij het dikst en in de herfst het dunst.
Ozon staat erom bekend dat het een groot deel van de ultraviolette straling van de zon tegenhoudt ofwel absobeert. UV is voor ons een onzichtbaar gevaar: het veroorzaakt zonnebrand en huidkanker. Naast ozon zorgen ook wolken, luchtverontreiniging en vocht in de lucht ervoor dat er minder UV-straling de aarde bereikt.


Gat en broeikaseffect

Hoewel de verwachting is dat het ozongat boven de zuidpool in de loop van deze eeuw zal afnemen, werd in 2006 vastgesteld dat de ozonafbraak groter was dan in de voorgaande twintig jaar. Op een aantal dagen was het ozongat zelf ook groter dan de maximale omvang die gedurende de genoemde periode werd gemeten. Een mogelijke oorzaak is het toegenomen broeikaseffect, dat weliswaar voor hogere temperaturen in de buurt van het aardoppervlak zorgt maar juist voor lagere temperaturen op de grotere hoogten waar de ozonlaag zich bevindt. De lage temperatuur staat een geleidelijk herstel van de ozonlaag in de weg.

Een blauw oog boven de zuidpool toont de maximale omvang van het ozongat tussen 1980 en 2005; er is nog geen duidelijke afname zichtbaar.

Als gevolg van het flinke gat in de ozonlaag was in november 2006 de hoeveelheid ultraviolette straling op delen van de zuidpool even groot als in de tropen. De KNMI onderzoekers houden het ozongat en de daarmee samenhangende ontwikkelingen nauwlettend in de gaten.

Verdeling van ultraviolette straling over het aardoppervlak op 10 november 2006; hoe roder hoe meer UV-straling. Let op de rode vlek op de zuidpool.

## Afbeelding WEL rechtenvrij. Foto's en satellietbeelden: KNMI

Kijk voor meer informatie over ozon en UV-straling op www.knmi.nl/VinkCMS/dossier_detail.jsp?id=170
Informatie over OMI en dagelijkse meetresultaten boven Europa zijn te vinden op www.knmi.nl/omi

Satellietbeelden van metingen in de troposfeer zijn beschikbaar op www.temis.nl

Door: Manon Laterveer - de Beer