Home

De schone schijn van de noordpoolsneeuw

Niets lijkt zo smetteloos schoon als witte sneeuw. Maar schijn bedriegt. Door een combinatie van factoren komen er in delen van de noordpool juist hoge gehalten aan chemische stoffen voor, die effecten kunnen hebben op mens en dier.

Chemische stoffen kunnen overal op de noordpool voorkomen; te land, ter zee en in de lucht. Veelal komen deze stoffen niet uit het gebied zelf maar uit geÔndustrialiseerde landen van Europa, Noord-Amerika en AziŽ. Via luchtstromen in de atmosfeer bereiken ze het hoge Noorden en slaan neer door de lage temperaturen. Ook zeestromingen vervoeren chemische stoffen in noordelijke richting. Poolonderzoekers brengen nu in kaart om wat voor stoffen het gaat, hoe ze zich gedragen en wat de effecten zijn voor mens en dier. Vooral POP's (Persistant Organic Pollutants) worden er aangetroffen.

Natuurlijke transportroutes van chemische stoffen via water (boven) en door de lucht (onder). Wetenschappers zoeken uit wat het effect van klimaatverandering op het gedrag en de verspreiding van chemische stoffen in hoge Noorden zal zijn.

Bron: AMAP fact sheet Transport of contaminants to the Arctic and their fate.

Ophoping

Dat POP's in het noordpoolgebied extra schadelijk zijn komt door de manier hoe de voedselketen daar in elkaar zit. Vanwege de kou hebben zeezoogdieren zoals zeehonden een dikke onderhuids vetlaag om warm te blijven en als voedselvoorraad voor barre tijden. Veel POP's hebben de eigenschap om in vet op te hopen. Het zeehondenspek kan daardoor behoorlijke hoeveelheden chemische stoffen bevatten. IJsberen, die het liefst zeehonden eten, ondervinden hier de gevolgen van. In vergelijking met andere dieren in het noordpoolgebied bevatten zij de hoogste gehalten aan POP's in hun vet, wat een nadelig effect heeft op hun gezondheid.


Ophoping van chemische stoffen (bruin) in de voedselketen. De concentratie ervan kan in een ijsbeer zeven tot acht keer hoger liggen dan in het omringende zeewater.


Bron: AMAP fact sheet Transport of contaminants to the Arctic and their fate.

Wat zijn POP's?

POP staat voor Persistant Organic Pollutants, een verzamelterm voor moeilijk afbreekbare stoffen in het milieu die daar door toedoen van de mens in terechtkomen. Het gaat vooral om industriŽle chemische stoffen zoals PCB's (polychloorbifenyl) en bijproducten van industriŽle processen zoals dioxines. In het verleden veel gebruikte organochloorverbindingen zoals DDT vallen onder de POP's. Het gevaar van POP's schuilt in hun duurzaamheid en in hun eigenschap om zich op te hopen in de voedselketen.

Dagelijks een portie POP's

Maar het POP-probleem beperkt zich niet uitsluitend tot het dierenleven. Ook mensen in het noordpoolgebied staan bloot aan de gevolgen ervan. Omdat het traditionele menu van de inheemse kustbewoners voor een groot deel uit zeezoogdieren bestaat krijgt men via het voedsel dagelijks een portie POP's naar binnen. Mensen die meer in het binnenland leven en vooral landzoogdieren zoals rendieren eten lopen minder gevaar. De rendieren leven van plantaardig voedsel, waarin weinig POP's te vinden zijn.

In de speklaag van walvissen hopen zich gifstoffen op.

Borstvoeding

In sommige delen van Canada en Groenland krijgen de mensen via hun voedsel meer POP's naar binnen dan volgens gezondheidsnormen is toegestaan. Vrouwen geven chemische stoffen via de placenta of borstvoeding door aan hun babys. Wellicht kunnen sommige Inuit vrouwen uit Canada beter kiezen voor poedermelk; in hun moedermelk zitten meer chemische stoffen dan bij vrouwen in het zuiden van Canada. Hoewel er nog weinig bekend is over de effecten van de chemische stoffen op mensen lijken recente studies een verband te leggen tussen PCB's en kwik en problemen bij de ontwikkeling van het zenuwstelsel en de vruchtbaarheid.

In het noordpoolgebied neemt het PCB gehalte in het bloed van aanstaande moeders ongezonde vormen aan.

Bron: AMAP Sheet Contaminants exposure of Arctic humans and biota.

Oplossing

Bewoners van het noordpoolgebied kunnen er zelf weinig aan doen om het gehalte aan chemisch stoffen in hun omgeving terug te dringen. Ze zijn er tenslotte niet de oorzaak van. Regionale en mondiale verdragen die het gebruik van chemicaliŽn over de hele wereld aan banden leggen zijn de enige effectieve manier om tot een oplossing te komen. In het kader van het International Polar Year (2007-2008) brengt een filmploeg de persoonlijke gevolgen van de stoffen voor inwoners van het noordpoolgebied in beeld.

Kalender item op ipy.nl website: http://www.ipy.nl/nwohome.nsf/pages/NWOA_6XXBCR?Opendocument
Film trailer http://www.drsfilm.tv/nl-NL/trailer/sn1.html.†
http://www.drsfilm.tv/nl-NL/film/sn.html

Door: Manon Laterveer - de Beer