Home

Boren naar de wereld van de Vikingen

Hoe reageerden mensen vroeger op klimaatveranderingen in het arctisch gebied? Onderzoek van de Vrije Universiteit moet dit duidelijk maken. Wellicht kunnen we de gevolgen van de huidige opwarming van het klimaat hierdoor beter voorspellen.

Het klimaat is niet altijd zo geweest als nu. In de laatste tweeduizend jaar hebben koudere en warmere tijden elkaar afgewisseld. Zo beleefden de Middeleeuwen een warme periode en was de daaropvolgende Kleine IJstijd relatief koud. Hoe de mensen in die tijd op temperatuurschommelingen reageerden is met de huidige klimaatverandering een actuele vraag. Reden genoeg voor onderzoekers van de Vrije Universiteit (Amsterdam) om het naadje van de kous te willen weten. In 2007 en 2008 vertrekken ze naar het noordpoolgebied om geologisch en archeologisch onderzoek te doen.

Warm of koud

Het Amsterdamse onderzoek valt in twee delen uiteen. Grondboringen voor de kust van verlaten nederzettingen in het arctisch gebied moeten gegevens opleveren over het klimaat. In de boringen liggen sedimentlagen uit verschillende perioden van oud naar jong opeengestapeld, net als de kranten in een papierbak. Door te kijken naar wat er in die lagen aanwezig is, kan men uitspraken doen over het klimaat door de tijd heen. Zitten er kleine zee-organismen in, dan duidt dit op open zee en dus een warmere periode. Zandafzettingen, achtergelaten door voorbijdrijvende ijsbergen, verraden een koudere tijd.

††

Een grondboring geeft een dwarsdoorsnede door de tijd en het klimaat.

Monster uit een grondboring met sponsnaalden, fijn kwartszand en kleine schelpjes.


Vikingen

Het tweede deel van het onderzoek richt zich op de Vikingen. Van hen is bekend dat ze langs de kusten van de Faroer Eilanden, IJsland en Newfoundland (Canada) woonden en tot het jaar 1400 op de zuidpunt van Groenland. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat korte tijd later veel van hun nederzettingen waren verlaten. De omgeving was door verslechtering van het klimaat minder leefbaar geworden. Op Newfoundland† kan de plaatselijke koude van voorbijdrijvende ijsbergen die op drift waren geraakt, sterke invloed hebben gehad op het bestaan. Hoe de Noormannen met de klimaatverandering omgingen gaan de Amsterdamse geologen uitzoeken.

Tegen de stroom in

Behalve grondboringen en archeologie spelen zeestromingen in het onderzoek een belangrijke rol. Dat komt omdat die stromingen van invloed zijn op regionale temperatuurverschillen. Zo zorgde in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw het oppervlaktewater voor relatief hoge temperaturen in het zuidwesten van Groenland en juist voor een koude tijd in het noordwesten van Europa. Vanwege het belang van zeestromingen voor het klimaat gaan de Amsterdamse onderzoekers tevens vroegere veranderingen in stromingsrichtingen in kaart brengen, met name de instroom van warm Atlantisch water en de uitstroom van koud poolwater.

Zeestromingen op wereldschaal. De temperatuur van het oppervlaktewater is een belangrijke motor van het klimaat. Kleine veranderingen kunnen grote gevolgen voor kustbewoners hebben.

Surf voor meer informatie over dit IPY project naar www.pooljaar.nl/verleden

Door: Manon Laterveer - de Beer