Home

Smeltend ijs laat poolvolkeren niet koud

Donkere winters, bittere kou en de komst van moderne technieken; poolvolkeren hebben zich altijd goed weten aan te passen aan moeilijke omstandigheden en verandering. Maar wat betekent de opwarming van het klimaat voor hen?

Voor mensen die in het hoge Noorden†wonen zijn ijs en sneeuw bepalend voor hun manier van leven. Hoe belangrijk de witte wereld voor hen is blijkt uit het feit dat ze er verschillende begrippen en woorden voor hebben. IJs en sneeuw spelen een overheersende rol in hun dagelijks bestaan, in gereedschappen, maar ook in verhalen, mythen en gebruiken. Niet vreemd dus om te veronderstellen dat met de klimaatverandering het leven van poolvolkeren volkomen verandert. Nederlandse onderzoekers trekken er tussen 2007 en 2008 op uit om mensen in Groenland, Lapland en Rusland te vragen hoe ze met de veranderingen in hun omgeving omgaan.

Weersvoorspelling

Al gedurende lange tijd merken volkeren in het hele noordpoolgebied dat er iets mis is met hun omgeving. Het weer is minder stabiel en voorspelbaar dan voorheen. Traditionale weersvoorspellingen zoals vroeger werden gebruikt volstaan niet meer. Windrichtingen veranderen, stormen dienen zich onaangekondigd aan, onweer en buien met zware windstoten zijn niet langer ongewoon. Bovendien zijn de seizoenen niet meer wat ze waren. De herfst laat steeds langer op zich wachten en de lente dient zich steeds vroeger aan. Zomers zijn extreem warm voor poolse begrippen. Al deze weersinvloeden stellen poolvolkeren voor de uitdaging om activiteiten zoals jagen en het drogen van vis hierop aan te passen.

Gevaarlijk

Nog veel groter zijn de gevolgen van klimaatverandering voor het zee-ijs. Poolvolkeren hebben hier een innige relatie mee. De oppervlakte en dikte van het zee-ijs nemen af, wat het jagen bemoeilijkt. Het is gevaarlijker om erover te reizen en het ijs bevindt zich verder van de kust. De wind heeft meer vat op zee, bij storm kunnen mensen niet langer op ijsschotsen schuilen.

Aanpassen

Het is niet voor het eerst dat poolvolkeren met veranderingen in hun omgeving worden geconfronteerd. Als gevolg van steeds nauwere contacten met geÔndustrialiseerde samenlevingen uit Europa, Noord-Amerika en Rusland is de modernisering hen niet ontgaan. Maar de veranderingen waar het klimaat de volkeren nu voor stelt gaan wel erg snel, mogelijk sneller dan ze zich aan kunnen passen. Volgens berekeningen zal in deze eeuw minstens de helft van het zomerijs verdwijnen, wat betekent dat voedselbronnen zoals vogels en robben steeds moeilijker bereikbaar zijn. Inwoners van Groenland, Alaska, Canada, SiberiŽ en Lapland ondervinden dit aan den lijve. Naast allerlei vormen van verlies zullen ze echter ook nieuwe kansen kunnen grijpen. Met het smelten van het ijs zullen bijvoorbeeld delfstoffen gemakkelijker toegankelijk zijn en ontstaan nieuwe transportroutes over zee.

Surf voor meer informatie over dit IPY project naar www.pooljaar.nl/poolvolkeren.

Vanaf 13 oktober 2007 tot 1 augustus 2008 is in het Museum Volkenkunde in Leiden de tentoonstelling Als het ijs smelt te zien. Hierin gaat het over de gevolgen van de klimaatveranderingen voor de poolvolkeren (www.volkenkunde.nl).

Door: Manon Laterveer - de Beer