Home

Aliens in Antactica

Menselijke bezoekers nemen nietsvermoedend allerlei indringers naar Antarctica mee, wat een bedreiging is voor de inheemse flora en fauna. Met stofzuigers brengen Nederlandse onderzoekers in kaart om welke aliens het gaat om ze voortaan buiten de deur te houden.

Naast habitatvernietiging en klimaatverandering is de import van uitheemse soorten tegenwoordig de grootste bedreiging voor de natuur. Er zijn meer dan genoeg voorbeelden van microben, schimmels, planten of dieren die ergens van nature niet thuishoren maar daar door de steeds reislustigere mens naartoe zijn gebracht. De nieuwkomers of exoten maken het de oorspronkelijke soorten moeilijk of nemen zelfs helemaal de macht over. Denk maar aan ratten die op menig oceanisch eiland voor allerlei ecologische rampen hebben gezorgd.

Vooral in van oorsprong soortenarme gebieden zoals Antarctica is de introductie van vreemde soorten een hachelijke zaak. Ze zouden zomaar het natuurlijke ecosysteem kunnen verstoren. Reden genoeg voor Nederlandse poolonderzoekers om hier werk van te maken.

Stofzuigen

Meestal wordt bij onderzoek naar exoten gekeken naar de ecologische effecten van de soorten zelf. Heel anders gaat een onderzoeksteam van het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO) te werk, wanneer ze samen met wetenschappers uit negen verschillende landen in 2007 en 2008 naar Antarctica gaan. Met stofzuigers die bijvoorbeeld gebruikt worden bij het opsporen van vachtparasieten gaan ze kleding en bagage van mensen te lijf. Het is hen dan ook om klein spul te doen: sporen, insecteneieren of zaden die als verstekelingen met bezoekers - toeristen maar ook de onderzoekers zelf -meereizen. Klittenband van een jas, een omgeslagen broekspijp, de profielzolen van bergschoenen of het statief van een fotocamera; ze kunnen allemaal massa's van die zogenoemde verspreidingseenheden herbergen. Eenmaal op de plaats van bestemming hebben ze de potentie om het pool-ecosysteem aan het wankelen te brengen.

De Philips Performer Animal Care - een stofzuiger voor het hygiŽnisch verwijderen van huisdierharen - blijkt uitstekend gereedschap voor poolonderzoekers.

Tussen de groeven van schoenzolen schuilt gevaar voor de inheemse flora en fauna van Antarctica.

Top drie

Vergelijkbaar werk van Australische onderzoekers dat als inspiratie voor NIOO-team heeft gediend zorgde onlangs voor indrukwekkende getallen. Op eilanden in de zuidelijke poolzee kamden ze bij 64 expeditiegangers hun uitrusting uit. Ze kwamen tot een top drie van risicodragers: transportkisten, rugzakken en de manchetten en klittenbandsluitingen van outdoor-kleding. Hierin troffen ze bijna honderd zaden, sporen of eieren aan en vijf stukjes mos. Het materiaal behoorde toe aan negentig soorten, grotendeels grassen. Deze soorten bleken van nature afkomstig te zijn van over de hele wereld, inclusief Groenland en Spitsbergen. Met deze kennis hebben de onderzoekers richtlijnen kunnen opstellen om de introductie van uitheemse soorten op de betreffende eilanden terug te dringen. En niet zonder resultaat, sindsdien wordt er aanzienlijk minder gebiedsvreemd materiaal aangetroffen.

Transportkist met spinnenwebben waarin van alles kan meeliften; van levende spinnen en insecten tot zaden en stof met bacteriŽn.

Toekomst

Met de huidige opwarming van de aarde is het niet ondenkbaar dat steeds meer soorten in poolgebieden kunnen overleven. De Nederlandse onderzoekers gaan dan ook grondig te werk om te weten te komen welke 'aliens' via mensen naar Antarctica worden vervoerd en wat hun herkomst is. Alles wat er aan kleding, schoeisel en bagage van passagiers het gebied via schepen en vliegtuigen binnenkomt wordt onder de loep genomen. De reizigers moeten formulieren invullen om te vertellen waar ze het afgelopen halfjaar met hun reisuitrusting zijn geweest. Ook de vracht van bevoorradingsschepen ontspringt de dans niet. Vers fruit en groenten zullen worden geÔnspecteerd. Als resultaat zal duidelijk worden hoeveel zaden, sporen, eieren en andere verspreidingseenheden op Antarctica terechtkomen en welk type drager het meest vervuilend is. Op basis hiervan kunnen effectieve maatregelen worden genomen om de invoer van niet-inheemse soorten in de toekomst een halt toe te roepen.

Vers fruit: een mogelijke bron voor insecten, schimmels en bacteriŽn.

Door: Manon Laterveer - de Beer