Home

Volop leven onder zee-ijs

Nederlandse biologen onderzoeken het raadsel waarom in Antarctica meer zeeleven in het pakijs voorkomt dan in open zee. Onder de ijsschotsen gaat een groene weide van ijs-algen schuil.

Het is sowieso moeilijk om je voor te stellen: hoe kan in het ijskoude water van Antarctica iets overleven? Om te weten te komen hoe de voedselketen in elkaar steekt doen onderzoekers van IMARES Texel -†het Instituut voor toegepast zeeonderzoek in Nederland - al zo'n twintig jaar waarnemingen naar de aantallen en verspreiding van zeevogels, pinguÔns, zeehonden en walvissen in het zuidpoolgebied. Daarbij kwamen ze iets onverwachts op het spoor.

Koud en donker

Bij hun tellingen verwachtten de onderzoekers vooral veel zeeleven in het open deel van de zuidpoolzee tegen te komen. Waar het koude Antarctische water met het warmere subantarctische water mengt zijn de zeeŽn voedselrijk, wat een perfecte omstandigheid is voor algengroei. De algen vormen de basis voor de voedselketen waardoor het logisch lijkt om ook hier veel zeevogels en zeezoogdieren aan te treffen. Echter, de notitieblokjes van de onderzoekers bleven er leger dan in het pakijs. Dit was in tegenspraak met het wijdverspreide idee dat ijs een steriele omgeving vormt. †In het koude donkere water onder het ijs zouden geen algen te vinden zijn. Dus waarvan leefden al die dieren die de onderzoekers rond de ijsschotsen zagen?

De Polarstern, het Duitse onderzoeksschip waarop de Nederlandse IMARES-onderzoekers hun werk doen.

Geen ijswoestijn

Het antwoord op die vraag moest komen door verder te kijken dan wat er op het eerste oog boven de Antarctische poolzee rondvloog en erin rondzwom. De gedachte van de Nederlandse biologen was dat de ijs-algen die niet in het water maar tegen de onderkant van het ijs groeien veel productiever zijn dan werd aangenomen. Het werd dus tijd om eens direct ůnder het pakijs te gaan kijken. De onderzoekers ontwierpen een speciaal visnet om de onderkant van de ijsschotsen te kunnen bemonsteren. En wat bleek? Ze vingen enorme hoeveelheden krill, dat als voedsel dient voor zeevogels, zeehonden en walvissen. De rijkdom aan de kleine kreeftachtigen wijst erop dat er inderdaad veel meer algen onder het ijs moeten groeien dan ooit werd gedacht.

Antarctisch krill (Euphausia superba) komt s nachts naar boven om op ijs-algen te grazen.

Een onder het ijs gevangen vrij zeldzame Antarctische vissoort.

Slim Texels ontwerp

Het ijs-visnet is gemaakt door een Texelse metaalbewerker. Het weegt duizend kilo en is ijzersterk zodat het zijn weg onder het scherpe zee-ijs overleeft. De slimme constructie wordt naast het onderzoeksschip voortgetrokken. Onderwater volgt het net moeiteloos het hobbelige ijslandschap doordat het er met wielen onderdoor rolt. Zo wordt alles wat zich onder het ijs bevindt gevangen.

Het ijs-visnet aan het werk.†††

Het ijs-visnet wordt aan boord gehesen.

Motor

De aantallen zeevogels en zeezoogdieren en die van hun prooien direct onder het ijs tonen aan dat ijs-algen de motor zijn achter het ecosysteem in de zuidelijke poolzee. Vanwege de kou en slechte lichtomstandigheden groeien ze dan wel traag en vormen ze maar een dun laagje, maar het zijn er wel ontzaglijk veel. Het oppervlak aan zee-ijs bedraagt in de Antarctische zomer vier miljoen vierkante kilometer, in de winter is dat nog eens vijf keer zoveel. Dat is groter dan de omvang van heel Zuid-Amerika!

Omgekiepte schotsen in het kielzog van het onderzoeksschip de Polarstern zijn verkleurd door ijs-algen.

Sleutelrol

Het Nederlandse onderzoek laat zien welke sleutelrol zee-ijs speelt in het ecosysteem rond de zuidpool. Als door klimaatsverandering in de winter minder ijs aangroeit en in de zomer meer ijs afsmelt, worden de poten onder de voedselketen als het ware weggezaagd. Wat daarvan de gevolgen zijn voor de rest van het leven in de poolzee laat zich gemakkelijk raden.

Foto's: Jan Andries van Franeker, Imares Texel.

Surf voor meer informatie over dit IPY project naar: www.pooljaar.nl/poolijs

Door: Manon Laterveer - de Beer