Home

De spelregels; toch een Nederlander aan top?

Er gelden strikte spelregels waar het gaat om ontdekkingen. Astronomen hanteren ruimere regels dan geografen. Een geograaf moet iets echt gezien hebben om te kunnen zeggen dat hij het ontdekt heeft. In de astronomie is het geoorloofd een planeet te ontdekken zonder hem ooit te zien te krijgen. Afwijkend gedrag van naburige hemellichamen geldt als voldoende bewijsmateriaal. Hetzelfde geldt voor onzichtbare manen die rond een bekende planeet draaien. En, in extremo, voor het grote Zwarte Gat in het centrum van ons melkwegstelsel, waarin wij uiteindelijk met alle melkwegmaterie zullen worden opgeslorpt als in een enorme, onzichtbare badkolk.

Als we de normen van de astronomen accepteren - en dat zijn solide wetenschappers, dus waarom niet? - moeten we de rol van Aristoteles en Cook herbezien. Het gaat te ver om Aristoteles aan te merken als de ontdekker van Antarctica, want zijn redenering dat de zuidpool op een continent zou liggen is nergens op gebaseerd. Wel zouden we kunnen zeggen dat hij de uitvinder is van de geografische zuidpool. Cook heeft geconstateerd dat er in het zuidpoolgebied land is, want hij zag rotspuin op ijsbergen liggen, en hij wist dat grote ijsmassa's alleen op land konden ontstaan. Daarmee is Cook onontkoombaar de ontdekker van Antarctica.

Voor de Amerikanen en de Britten die elkaar de ontdekking van het vasteland (Graham- versus Palmerland) betwisten, hebben we nog een verrassing in petto. Sonarwaarnemingen hebben aangetoond dat het land aan de voet van het Antarctisch Schiereiland onder de enorme ijskap ver beneden de zeespiegel ligt. Graham/Palmerland is dus een eilandengroep en maakt gťťn deel uit van het continent.

Het is trouwens mogelijk dat een zestiende-eeuwse Nederlander als eerste Antarctica heeft gezien. Volgens Wim Ligtendag van de Rijksuniversiteit Groningen was dit Dirck Gerritsz., aan boord van het Vliegend Hert, in 1599. Gerritsz.' avonturen worden verteld door Jacob Lemaire, die zelf in 1616 Kaap Hoorn rondde. Lemaire schrijft:

Door alle contrarie Winden is apparent dat Dirk Gerritsz., die ghebrek aan sijn Boeg-Spriet en Fockemast hadde, soo verre Suytwaerts is ghedreven, namelick op vier en tsechich graden besuyden de Straet, op die hoochte wesende, sach int Suyden leggen heel hooch Berchachtich Landt, vol Sneeuw, als het Landt van Noorweghen, heel wit bedeckt en strecktede hem al of het nae de Eylanden van Salomon wilde loopen.

Samenvattend kunnen we zeggen dat
1) de zuidpool is uitgevonden door Aristoteles,
2) Antarctica misschien wel is ontdekt door Dirk Gerritsz. in 1599,
3) Antarctica in ieder geval uiterlijk ontdekt is door James Cook in 1773.
Afgezien van wetenschappelijk belang is de hele rest van de ontdekkingsgeschiedenis -†hoe heroÔsch dan ook - slechts haarkloverij.

Auteur: dr. Albert Beintema (Alterra)