Home

Het moderne poolprogramma

Het moderne poolprogramma

In 1976 spreekt Wim Thomassen, oud-burgemeester van Rotterdam, met de Minister voor Wetenschapsbeleid over een mogelijke hervatting van het Nederlands antarctisch onderzoek. Het onderzoek zou vanuit een vast punt gecoŲrdineerd, gedocumenteerd en gestimuleerd moet worden. Het kabinet moet een duidelijke beleidslijn, een positief standpunt en een basisbedrag voor een flink aantal jaren vaststellen. Men komt tot de conclusie dat er in Nederland voldoende belangstelling voor antarctisch onderzoek is, dat er ook expertise en ervaring is, maar dat door andere onderzoeksverplichtingen de middelen ontbreken. Nederland is te klein en heeft geen infrastructuur, aldus de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW).

Het Antarctisch Programma

Na veel lobbywerk† en grote politieke druk vanuit de milieubeweging komt er in 1984 toch een stimuleringsprogramma voor antarctisch onderzoek. Dit programma wordt vier jaar lang met 300.000 gulden per jaar gefinancierd door de Ministeries van Onderwijs en Wetenschappen en Economische zaken. Enkele onderzoeksinstituten zeggen infrastructurele en personele steun toe. Zo neemt Nederland vanaf 1984 met een minimum programma en zonder onderzoeksstation deel aan het internationale onderzoek op Antarctica.

Consultatief lid

In juni 1989 besluit het Kabinet vier jaar lang extra geld voor Antarctisch onderzoek uit te trekken en het consultatieve lidmaatschap van het Antarctica Verdrag aan te vragen. Om de aanvraag van het lidmaatschap van Nederland te ondersteunen vertrekt in december 1990 een Nederlandse expeditie naar Antarctica. Nog voor deze expeditie op de bestemming is aangekomen is Nederland als consultatief lid geaccepteerd en mag ons land meestemmen over de toekomst van Antarctica. Het is voor het eerst dat een land tot het Antarctisch Verdrag wordt toegelaten zonder dat het een onderzoeksstation op Antarctica heeft.

Milieu komt op de kaart

Het programma dat in 1989 aanvangt en tot 1993 doorloopt, bevat naast de gebruikelijke natuurwetenschappelijke disciplines als glaciologie, klimatologie, geologie en oceanografie ook een aantal milieugerelateerde vakken. Vanuit deze disciplines wordt onderzoek gedaan naar de werking van het antarctisch systeem, de daarin functionerende ecosystemen en de relatie van die systemen met andere grote systemen op aarde. Daarnaast wordt in de milieueffectstudies de invloed van de mens op en de feedback van de antarctische ecosystemen bestudeerd.

Vaste voet aan de poolgrond

In 1993 stelt de NCAO een nieuw onderzoekprogramma op voor de jaren 1994-2000. Voor de financiering van dit programma is weer een kabinetsbesluit nodig. Het besluit wordt op 21 oktober 1994 genomen en door dit besluit heeft het Kabinet eindelijk de door Thomassen gewenste duidelijke beleidslijn ten aanzien van het Antarctisch onderzoek uitgezet en beschikt Nederland over een voortschrijdend meerjarenprogramma voor Antarctisch onderzoek. Het Nederlands Antarctisch Programma 2000 (NAAP-2000) is in de natuurwetenschappelijke en milieusector een voorzetting en uitbreiding van het voorafgaande onderzoekprogramma, maar het bevat daarnaast voor het eerst ook een deelprogramma menswetenschappen. Het toenemende gebruik van Antarctica door onderzoekers en toeristen maakt dit soort onderzoek noodzakelijk en bovendien biedt het goede mogelijkheden voor vergelijksonderzoek in noord- en zuidpoolgebied. Nederland loopt in deze ontwikkeling mee voorop in het internationale antarctisch onderzoek.

Nederlands Polair Programma

In het Interdepartementaal Antarctisch Overleg (IAO) begint in 2001 een discussie over de samenvoeging van antarctisch en arctisch onderzoek. Deze discussie resulteert in 2002 in een onderzoekprogramma dat voor het eerst ook een Arctisch deel bevat. Dit Nederlands Polair Program 2002-2006 (NPP-2002-2006) is evenals zijn voorganger NAAP-2000 een voortschrijdend meerjarenprogramma en bevat onderzoeksthema's op het gebied van de glaciologie en klimatologie, oceanografie, ecologie en menswetenschappen.

Met dit programma probeert Nederland niet alleen te voldoen aan de eisen voor het consultatieve lidmaatschap van het Antarctisch Verdrag en het waarnemerschap van de Arctische Raad, maar ook en vooral bij te dragen aan het internationale poolonderzoek dat tijdens het vierde Internationale Pooljaar in 2007-2008 mogelijk een nieuw hoogtepunt zal beleven.

Verdere informatie over het Nederlands Polair Programma

Website van het Nederlands Polair Programma

Auteur: Prof. dr. Louwrens Hacquebord (Arctisch Centrum, Rijksuniversiteit Groningen)