Home

Het begin

Willem Barentsz. en de walvisvaarders

In de jaren 1594-1597 zoekt Willem Barentsz. in opdracht van cartograaf Petrus Plancius in het noorden naar een noordoostelijke zeilroute naar AziŽ. Hij ontdekt daarbij land in en nabij het poolijs. Zo worden Beren Eiland en Spitsbergen ontdekt en wordt de noord- en oostkust van Nova Zembla verkend en gekarteerd. Als Willem Barentsz. in het ijs van de Karazee komt vast te zitten, overwintert hij als eerste Europeaan in de hoge Arctis en stelt hij de onmogelijkheid van een zeilroute ten noorden van de kust van SiberiŽ vast. Willem Barentsz. sterft op de terugreis en zijn lichaam wordt toevertrouwd aan de Barentszee, het deel van de Noordelijke IJszee dat tegenwoordig zijn naam draagt. Enkele jaren na de ontdekkingsreizen van Willem Barents start een grootscheepse exploitatie van de walrus- en walvispopulaties in de Arctis en Nederlandse walvisvaarders doen daar tot de Napoleontische tijd aan mee.†

Een Nederlander ontdekt Antarctica?

In dezelfde periode dat Willem Barentz. de noordelijke wateren bezoekt is het schip van Dirk Gerritsz. Pomp met vier andere Nederlandse schepen via de Straat van Magellaans op weg naar IndiŽ. In september 1599 wordt zijn schip door een storm erg ver naar het zuiden geblazen en volgens ten minste ťťn historische bron ziet hij op 64 į S in zuidelijke richting een met sneeuw bedekt bergachtig land dat volgens de waarnemers erg lijkt op Noorwegen in de winter.

Nog meer Nederlandse ontdekkingen

In 1616 zeilen Jacob Lemaire en Willem Cornelisz. Schouten ten zuiden van Kaap Hoorn langs en bewijzen daarmee dat Vuurland een eiland is en niet behoort tot het onbekende Zuidland. Vijfentwintig jaar later toont een andere Nederlander, Abel Tasman, aan dat AustraliŽ evenmin aan het Zuidland vastzit. Hij ontdekt tijdens die reis ook Nieuw Zeeland waarvan pas later wordt aangetoond dat het niet een deel van het onbekende Zuidland is. Later in de zeventiende eeuw ontdekken Nederlandse schippers op weg naar IndiŽ nog peri-antarctische eilanden als Marion-eiland, Prins-Edward-eiland en mogelijk ťťn van de Crozet-eilanden, maar het continent met de daarbij behorende eilanden komt niet meer in zicht.

Een Engelse near miss

In 1772-1775 omzeilt de Engelsman James Cook het continent, maar hij ziet het vanwege mist en ijs niet. Terug in Engeland verklaart hij dat er slechts een kleine kans is dat er een zuidelijk continent is. Het duurt tot 1820 voor de Rus Bellinghausen de kust van het Zuidland opnieuw aanschouwt. Na hem verschijnen meer expedities in de antarctische wateren en krijgt het continent op de kaart langzaam zijn huidige vorm. In deze periode is met de Franse bezetting van Nederland een einde gekomen aan onze status als grootse zeevarende natie. Onze bijdragen aan de ontdekkingen van de polen zijn in deze periode gering.

Auteur: Prof. dr. Louwrens Hacquebord (Arctisch Centrum, Rijksuniversiteit Groningen)