Home

Gewone dolfijn

Gewone dolfijn (Delphinus delphis). Illustraite: Rob van Assen - © ArtBoutique

Classificatie
Klasse: Mammalia (zoogdieren)
Orde: Cetacea (Walvissen)
Onderorde: Odontoceti (tandwalvissen)
Familie: Delphinidae (dolfijnen)
Geslacht: Delphinus
Soort: Delphinus delphis (gewone dolfijn)

Volgens recente opvattingen kunnen er†twee variŽteiten worden onderscheiden: de kortsnuit gewone dolfijn (Delphinus delphis) en de langsnuit gewone dolfijn (Delphinus capensis).


Namen
Nederlands: gewone dolfijn of echte dolfijn
Engels: common dolphin
Frans: dauphin commun; dauphin des anciens
Spaans: delfŪn comķn
Duits: Delphin


© 2002 Kustvereniging EUCC, Leiden

Beschrijving
Smal en gestroomlijnd lichaam, rugvin gebogen tot bijna driehoekig, kleine puntige buikvinnen en kleine staartvinnen, laag voorhoofd. De lange, smalle bek is scherp gescheiden van het lagere gedeelte van het voorhoofd door een diepe groef; 40 - 60 paar kleine, scherpe, teruggebogen tanden in elke kaak; ťťn enkel spuitgat.

Kleur
Rug en rugvin zijn zwart of donkerbruin, evenals de buik- en staartvinnen. Onderzijde is wit of crŤmekleurig; donkere streep van onderkaak naar buikvin; zwarte ring om de ogen, met een lijn die doorloopt naar de bek. Het meest kenmerkende is het zogenaamde†zandloperpatroon langs de zij, dat de scheiding vormt tussen de donkere boven- en de lichte onderkleur. Dit patroon is bruingeel of geel aan de voorzijde en grijs richting staart (inclusief staartstuk). De V-vormige inkepingen van het zandloperpatroon bevinden zich direct onder de rugvin. De onderlinge variatie is groot, terwijl de verschillen tussen mannetjes en vrouwtjes juist klein zijn.

Lengte†
Delphinus delphis: mannetjes tot 2,20 m; vrouwtjes tot 2 m; pasgeborenen: 0,70 -0,90 m.†Delphinus capensis: mannetjes tot 2,6 m; vrouwtjes tot 2,3 m; pasgeborenen: 0,70 - 0,90 m. Het duidelijkste verschil tussen†Delphinus delphis en†Delphinus capensis is de lengte van de snuit.

Gewicht
Volwassen dieren: 100 - 136 kg; pasgeborenen: 11 - 16 kg.

Verspreiding
Gewone dolfijnen komen veel voor in gematigde, subtropische en tropische wateren van de Atlantische en de Grote Oceaan. Ze komen ook veel voor in de Middellandse Zee, Zwarte Zee, Golf van Mexico en Rode Zee.†Delphinus delphis komt overwegend voor op open zee, terwijl†Delphinus capensis een voorkeur voor kustwateren heeft.

De gewone dolfijn wordt maar zelden in Nederland en Vlaanderen gezien, maar eind september 2002 is een springlevend exemplaar in de Westerschelde terechtgekomen.†Delphinus tropicalis komt voor in de Indische Oceaan.

Migratie
In sommige gebieden zijn gewone dolfijnen het gehele jaar aanwezig, maar andere populaties kennen seizoensmatige migratie die waarschijnlijk samenhangt met de seizoensveranderingen in de vissenpopulaties waarop zij foerageren.

Habitat

Gewone dolfijnen hebben een voorkeur voor diepe wateren met een diepte van 180 - 200 m, met een oppervlaktetemperatuur boven de 10ļ C.

Voedsel
Kleine, in scholen levende vissen, inktvissen en pijlinktvissen. Een gewone dolfijn eet 8 - 11 kg vis per dag.

Gedrag en voortplanting

Foerageren
Gewone dolfijnen eten†in groepen, overdag en 's nachts. Ze jagen een school vissen op en nemen om beurten een duik door de school, waarbij ze zoveel mogelijk vissen vangen. Soms duiken ze van onderen door de school, waarna ze de vissen in de lucht vangen. De vissen worden in hun geheel doorgeslikt.

Sociaal gedrag
Gewone dolfijnen leven meestal in groepen van 10 - 500 dieren, maar samenscholingen van 10.000 individuen zijn ook waargenomen. Soms bevat de groep dolfijnen ook tuimelaars en witflankdolfijnen. In najaar en winter verlaten de mannetjes de grote groepen vrouwtjes. Verdere scheiding van de seksen vindt plaats in groepen zwangere en zogende vrouwtjes. Moeders in die groepen zorgen samen voor de jongen.†Gewone dolfijnen†zijn†vriendelijk voor mensen, maar schuw in gevangenschap.

Geluiden
De soort maakt veel geluiden: schreeuwen, fluiten, klop- en klikgeluiden die zelfs boven water gehoord kunnen worden. Geluid wordt ook gebruikt om te navigeren (oriŽntatie) en voor onderlinge communicatie. gewonedolfijn.wav (31 Kilobytes)

Mobiliteit
Zwemt snel (gewoonlijk 8 - 11 km/uur, tot 47 km/uur, wellicht zelfs 65 km/uur); kan in 48 uur maar liefst 240 - 320 km afleggen. Meezwemmen met boeg- en kielgolven, in de lucht springen, koprollen maken in de lucht, klappen met de buikvinnen en slaan met de staartvinnen wordt vaak waargenomen. Gewone dolfijnen duiken meestal 10 seconden tot 2 minuten, maar duiktijden van 8 minuten zijn ook waargenomen. Maximale duikdiepte 280 m. Bij het ademhalen springen ze vaak gezamenlijk uit het water.

Bijzonderheden
Gewone dolfijnen slapen met ťťn oog gesloten, waarbij elke 5 tot 10 minuten van oog gewisseld wordt. Het zijn intelligente dieren, met interesses, angsten, gemoedstoestanden en emoties.

Volwassenheid
Mannetjes: 5 - 12 jaar; vrouwtjes 6 - 7 jaar; volgens andere bronnen: 12 - 15 jaar.

Voortplantingscapaciteit
Het vrouwtje werpt normaal ťťn enkel jong, maar twee- en drielingen zijn ook waargenomen.

Voortplantingsperiode
Ze paren in voor- en najaar; draagtijd 10-12 maanden.

Zoogtijd
14 - 19 maanden. Na zes maanden eten jongen vast voedsel.

Levensverwachting
20 jaar, wellicht zelfs 35 - 40 jaar.

Predatie en competitie
Haaien en orka's zijn vrijwel de enige vijanden van gewone dolfijnen.

Bedreigingen
Alle belangrijke bedreigingen hangen samen met de mens: jacht (rond de Azoren alsook rond Japan en Zuid-Amerika). In veel gebieden komen dolfijnen om als onbedoelde bijvangst bij de (tonijn)visserij en in lange drijfnetten ("muren des doods"). Andere bedreigingen zijn: verlies aan habitat, verstoring door mensen, chemische verontreiniging, geluidsoverlast en gebrek aan prooidieren.
Strandingen komen niet veel voor bij deze soort.

Bescherming
EU Habitatrichtlijn: bijlage IV
Basisverordening 338-97, Europese Unie, Bijlage A
Bern Conventie Appendix II
Bonn (ook bekend als CMS) Conventie Appendix II
CITES: Appendix II

Aantallen
Onbekend, waarschijnlijk enkele miljoenen individuen.

Voor een overzicht van strandingen aan de Nederlandse kust: www.walvisstrandingen.nl

Aanbevolen literatuur en bronnen:
www.cetacea.org
www.wdcs.org
http://animaldiversity.ummz.umich.edu
http://quin.unep-wcmc.org
The Magna Illustrated Guide to Mammals of Britain and Europe
G. Waller, Sealife. GMB / Pica Press.
M. WŁrtz and N. Repetto, Walvissen & Dolfijnen.
M. Carwardine e.a. 1998. Walvissen, dolfijnen & bruinvissen.
De Vleet. EcoMare, Texel.