Home

Orka

Orka (Orcinus orca). Illustratie: Rob van Assen - ©† ArtBoutique

Classificatie
Klasse: Mammalia (zoogdieren)
Orde: Cetacea (Walvissen)
Onderorde: Odontoceti (tandwalvissen)
Familie: Delphinidae (dolfijnen)
Geslacht: Orcinus
Soort: Orcinus orca (orka)


Namen
Nederlands: orka, zwaardwalvis
Engels: orca, killer whale
Frans: orque
Spaans: orca
Duits: Orka

Groepje orka's. Foto: FIRMM www.firmm.org


© 2003 Kustvereniging EUCC, Leiden

Beschrijving
Grootste soort uit de familie van de dolfijnen. Heeft een gezet lichaam, met een†stompe snuit. De orka heeft ťťn spuitgat, en grote peddelvormige buikvinnen. De 2 m. lange rugvin van de volwassen mannetjes is kenmerkend. Zowel de bovenste als onderste kaken hebben 20 - 26 tanden; ze zijn groot en door hun kegelvorm scherp.

Kleur
Zwart met een witte onderzijde, waarvandaan een brede witte streep zich uitstrekt naar de zijden. Eveneens een wit vlak rond de ogen en een grijze, halvemaanvormige vlek achter de rugvin.

Lengte
Mannetjes: 7 - 8 m (max. †9,80 m); vrouwtjes ca. 5,50 - 7 m†(max. 8,5m); pasgeborenen: 2,10 - 2,50 meter.

Gewicht
Mannetjes: 10.000 kg; vrouwtjes: 7.500 kg; pasgeborenen: 180 kg.

Verspreiding
Orka's behoren tot de zeezoogdieren met de grootste verspreiding. In veel gebieden zijn ze niet bijzonder veelvoorkomend, maar ze†leven in alle oceanen, echter met een voorkeur voor koude wateren (zoals de Arctische en Antarctische wateren).

Migratie
Orka's kunnen over grote afstanden migreren, op zoek naar voedsel zoals duidelijk gemaakt werd door orka Keiko (de vrijgelaten hoofdrolspeler uit de film Free Willy), die in het najaar van 2002†van IJsland naar de Noorse kust trok.

Habitat
Orka's worden vaak aangetroffen bij ijsschotsen. Ze kunnen zich aan bijna alle omstandigheden aanpassen en lijken zich net zo goed thuis te voelen in zowel open zee als in kustwateren, maar ze hebben een voorkeur voor diepe wateren. Soms zwemmen ze riviermondingen in, maar ook dan blijven ze nooit ver van de zee.

Voedsel
Orka's eten vis, inktvis, zeevogels, schildpadden, zeeleeuwen, zeehonden en andere zeezoogdieren. Mensen worden niet aangevallen.
Werkzaam als een team, zoals een troep wolven, kunnen orka's alle soorten en maten prooidieren aan. Jagen gebeurt meestal tijdens duiktochten naar diepten die zich beperken tot minder dan 100 m.
Een volwassen orka eet dagelijks ongeveer 5% van zijn lichaamsgewicht, wat overeenkomt met 400 kg voedsel.

Gedrag en voortplanting


Foerageren
Orka's jagen vaak in groepen. Daarbij drijven ze een school vissen bij elkaar en dwingen ze richting oppervlakte. Soms patrouilleren orka's voor de kust om zeehonden en pinguÔns te vangen. Ze hebben een techniek waarbij ze zichzelf op de kust werpen om hun prooi te grijpen, maar deze techniek is niet altijd succesvol en zeker niet zonder risico's. Komt de orka te ver op het strand, dan kan het moeilijk worden weer terug te komen in het water.

Geluiden:
orca.wav (157 Kilobytes)

Sociaal gedrag
Orka's leven in groepen of scholen, waarbinnen onderling weinig agressie is.
Onderzoeken hebben aangetoond dat er verschillen zijn in geluiden tussen verschillende groepen orka's.

Onderzoek in Noord-Amerika duidt aan dat er drie†typen orka's bestaan: plaatsvaste, reizende en aflandige orka's. Dit hoeft echter niet zo te zijn in alle delen van de wereld. Plaatsvaste orka's hebben de neiging om grote familiegroepen of scholen te vormen (meestal 5 - 25 dieren). Ze hebben relatief kleine leefgebieden (vooral in de zomer) en voeden zich meestal met zalm en andere vissen
Reizende orka's vormen vaak kleinere familiegroepen of scholen (meestal 1-7 dieren). In tegenstelling tot plaatsvaste orka's, verspreiden zij zich over een heel groot gebied om zich te voeden met zeehonden, zeeleeuwen, dolfijnen en andere zoogdieren, alsook zeevogels en andere soorten dieren.
Het bestaan van 'aflandige orka's' werd pas ontdekt in het begin van de jaren 1990. Dit type orka†lijkt te reizen in grote groepen van wel 25 of meer dieren, meestal in open zee, veel verder weg van de kust dan plaatsvaste of reizende orka's.

Mobiliteit
Orka's zijn zeer acrobatisch, ze springen in de lucht en slaan vaak met de staartvinnen. Het zijn snelle zwemmers en kunnen snelheden tot 30 knopen bereiken.

Bijzonderheden
Duikt tot 20 minuten.

Volwassenheid
Mannetjes: 12-16 jaar; vrouwtjes: 6-10 jaar.

Voortplanting
Draagtijd: 12-16 maanden, meestal een jong per worp.

Zoogtijd
15 maanden.

Levensverwachting
Mannetjes: gemiddeld ca. 35 jaar (max. 50 - 60 jaar), vrouwtjes: gemiddeld ca. 50 jaar (max. 80 - 90 jaar).

Predatie en competitie
Orka's hebben geen last van predatie door of competitie van andere zeebewoners.

Bedreigingen
De belangrijkste bedreiging is†de mens: varend verkeer, jacht/walvisvaart, verlies van habitat, door bijvoorbeeld geluidsoverlast, gebrek aan prooidieren, gevangenschapindustrie en watervervuiling.

Bescherming
EU Habitatrichtlijn, bijlage IV
IUCN Red List 2002: weinig risico, maar heeft wel bescherming nodig
Bern Conventie Appendix II
Bonn (ook bekend als CMS) Conventie Appendix II
CITES: Appendix II

Aantallen
Plaatselijk algemeen; totaal aantal individuen onbekend.

Voor een overzicht van strandingen aan de Nederlandse kust: www.walvisstrandingen.nl

Aanbevolen literatuur en bronnen:
www.cetacea.org
www.wdcs.org
http://animaldiversity.ummz.umich.edu
http://quin.unep-wcmc.org
The Magna Illustrated Guide to Mammals of Britain and Europe
G. Waller, Sealife. GMB / Pica Press.
M. WŁrtz and N. Repetto, Walvissen & Dolfijnen.
M. Carwardine e.a. 1998. Walvissen, dolfijnen & bruinvissen.
De Vleet. EcoMare, Texel.