Groenlandse walvis |  |
Groenlandse walvis (Balaena mysticetus). Illustratie: Rob van Assen - © ArtBoutique
Classificatie
Klasse: Mammalia (zoogdieren)
Orde: Cetacea (walvisachtigen)
Suborde: Mysticeti (baleinwalvissen)
Familie: Balaenidae
Geslacht: Balaena
Soort: Balaena mysticetus (Groenlandse walvis)
Namen
Nederlands: Groenlandse walvis; grote poolwalvis; arctische walvis Engels: Bowhead whale; Greenland Right Whale; Arctic Right Whale
Frans: baleine du Groenland; baleine de grande baie
Spaans: ballena de cabeza arqueada; ballena boreal
Duits: Polarwal; Nordwal; Grönlandwal
© 2003 Kustvereniging EUCC, Leiden
Beschrijving
Grote, massieve walvis met een kolossale kop (beslaat 1/3 van het lichaam). De onderkaak heeft de vorm van een U en de kleine ogen zijn vlak boven de mondhoeken geplaatst. De Groenlandse walvis heeft twee blaasgaten boven op de kop. De vinnen zijn klein en peddelvormig; de staartinzet is smal met brede uitlopende staartvinnen. De Groenlandse walvis onderscheidt zich door het ontbreken van een rugvin en door de langste baleinen van alle baleinwalvissen: 350 baleinen aan elke kant van de kaak, met een lengte tot 4,30 meter.
Kleur
Helemaal zwart met alleen een crèmekleurige tot witte onderkaak of (soms) staartinzet. Dit lichtere gedeelte kan donkere vlekken hebben. Het kalf wordt blauwzwart, donkergrijs of bruin geboren. De huid van de Groenlandse walvis is glad zonder gezwellen of aangroeisels.
Lengte
Mannetjes: 14 tot 17 meter (maximaal 18 meter); vrouwtjes: 14 tot 18 meter (maximaal 20 meter); pasgeborenen: 4 tot 5 meter.
Gewicht
Volwassen gewicht: 75.000 tot 100.000 kg.
Verspreiding
De Groenlandse walvis is de enige grote walvis die alleen in de arctische en subarctische wateren voorkomt. We kunnen 4 groepen onderscheiden:
- Noord-Atlantisch: Spitsbergen. De Noord-Atlantische populatie is nagenoeg uitgestorven.
- Westelijk van Noord-Atlantisch: de Straat van Davis, de Hudsonbaai, de Baffinbaai en het Foxe Basin (Canada)
- Noord-Pacific: de Beringzee, de Chukchizee en de Beaufortzee (Alaska/Oost-Siberië)
- Westelijk van de Noord-Pacific: de Okhotskzee (ten noorden van Japan)
Migratie
Groenlandse walvissen migreren in noordelijke richting door de scheuren in het ijs en verlaten deze voedingsgebieden weer in de herfst om niet door het pakijs ingesloten te worden. In hun leefgebied zijn ze moeilijk te volgen, dus de precieze route die ze afleggen is niet met zekerheid vast te stellen.
Habitat
De Groenlandse walvis bevolkt het koude Noordpoolwater en de subarctische zeeën aan de rand van het pakijs, en leeft in ondiep water dichtbij land. Bij het volgen van het terugtrekkende pakijs zwemmen ze echter ook op grotere dieptes. Ondanks dat ze in staat zijn door het ijs heen te breken zullen ze toch proberen te voorkomen dat ze ingesloten worden.
Voedsel
In wateren ondieper dan 30 meter filtert de Groenlandse walvis bodemslijk, waarin kleine diertjes verborgen zitten. Maar ze halen hun voedsel ook aan het wateroppervlak, door rustig met open bek te zwemmen en zo het microvoedsel zoals plankton uit het water het filteren.
Gedrag en voortplanting
De Groenlandse walvis voedt zich op of juist onder het wateroppervlak, ook voedt hij zich op de zeebodem. De dieren duiken tot een diepte van meer dan 200 m met een duiktijd die varieert van 4 tot 20 minuten en komen dan vaak op dezelfde plaats weer naar de oppervlakte. Ook is waargenomen dat ze zich groepsgewijs voeden in een V-vormige formatie.
Sociaal gedrag
In de lente leven Groenlandse walvissen in groepjes van maximaal drie dieren maar in de herfst migreren ze in groepen van wel 50 dieren. Vaak vormen de jongvolwassen dieren en de volwassenen met kalf afzonderlijke groepen.
Geluiden
De mannetjes lokken de vrouwtjes met hun gezang.
Mobiliteit
Het is niet ongebruikelijk dat een Groenlandse walvis uit het water schiet, springt, of zijn staartvin voor het duiken in de lucht te steekt, maar dit komt niet vaak voor. De maximale snelheid is 20 km per uur.
Bijzonderheden
De uitademingsstoot is compact, V-vormig en kan tot 6 meter hoog zijn.
Volwassenheid
Volwassen op een leeftijd van 20 jaar.
Reproductietijd
Een enkel kalf elke 3 tot 6 jaar.
Voortplantingscyclus
De paringen vinden plaats van het einde van de winter tot in het begin van de lente, de draagtijd is 12 tot 16 maanden en de meeste jongen worden in mei geboren.
Zoogtijd
9 tot 15 maanden.
Levensverwachting
Onbekend. Schattingen lopen ver uiteen: 40 jaar, 100 jaar of zelfs misschien wel 130 of 185 jaar. Er doen verhalen de ronde dat in de magen van Groenlandse walvissen speren van ivoor, bot of steen gevonden zijn: gereedschap dat al 100 jaar niet meer gebruikt wordt, hetgeen erop zou kunnen duiden dat deze walvissen ouder zouden moeten zijn.
Predatie
Door zijn grootte heeft de Groenlandse walvis weinig natuurlijke vijanden. Alleen van orka's heeft hij iets te vrezen.
Bedreigingen
De mens vormt de grootste bedreiging voor de Groenlandse walvis. De soort vormt een aantrekkelijke prooi voor walvisjagers; de dieren zijn gemakkelijk te vangen en leveren per vangst grote hoeveelheden olie en balein op, waardoor ze zo goed als uitgestorven zijn geraakt. De populatie schijnt nu echter weer, al is het heel langzaam, toe te nemen (schatting: met 2 tot 3% per jaar). Commerciële walvisvaarders jagen niet meer op ze, alleen Inuit vangen jaarlijks 40 tot 50 exemplaren voor voedsel.
Andere bedreigingen: aanvaring door schepen; verstrikt raken in visnetten; het verloren gaan van hun leefgebied; vervuiling door chemicaliën en lawaai.
Bescherming
IUCN Red List 2002: laag risico maar wel afhankelijk van bescherming
CITES: geen aparte status.
EU Habitatrichtlijn, bijlage IV
Bonn (ook bekend als CMS) Conventie Appendix I
Aantallen
Huidige geschatte populatie: ongeveer 8.500 individuen. De Noord-Atlantische populatie wordt met uitsterven bedreigd.
Voor een overzicht van strandingen aan de Nederlandse kust: www.walvisstrandingen.nl
Aanbevolen literatuur en bronnen
www.cetacea.org
www.wdcs.org
http://animaldiversity.ummz.umich.edu
http://quin.unep-wcmc.org
The Magna Illustrated Guide to Mammals of Britain and Europe
G. Waller, Sealife. GMB / Pica Press.
M. Würtz and N. Repetto, Walvissen & Dolfijnen.
M. Carwardine e.a. 1998. Walvissen, dolfijnen & bruinvissen.
De Vleet. EcoMare, Texel.
