Home

Wat is de oorzaak van ruimteziekte?

Wie in een achtbaan zit ervaart hetzelfde als een astronaut die net de ruimte is ingeschoten: het evenwichtsgevoel†raakt†verstoord, met misselijkheid en desoriŽntatie als gevolg.

Ruimteziekte wordt veroorzaakt door het ontregeld raken van het evenwichtssysteem. Het is vervelend omdat de astronaut tijdelijk minder goed functioneert. Aan boord van het†internationaal ruimtestation†zal Andrť Kuipers tests uitvoeren die meer inzicht moeten geven in de oorzaken. De resultaten worden verwerkt in een trainingsprogramma†dat ruimtevaarders voorbereid op ruimteziekte.

Andrť Kuipers wordt in†een centrifuge rondgeslingerd om op aarde alvast te wennen aan gewichtloosheid en†aan de verschijnselen van ruimteziekte†(Foto: TNO Technische Menskunde)

Hoe ontstaat ruimteziekte?

Als astronauten met hoge snelheid de ruimte worden ingeschoten is de aardse aantrekkingskracht al snel niet meer voelbaar. Het evenwichtssysteem moet omschakelen van zwaartekracht naar gewichtloosheid maar heeft daar enige tijd voor nodig. Tijdens het aanpassingsproces van het evenwichtsorgaan treden misselijkheid en desoriŽntatie op: de astronaut lijdt aan ruimteziekte.

Ogen en evenwichtsorgaan zorgen er†voor dat je weet in welke positie je lichaam zich bevindt. Aan de hersenen wordt voortdurend informatie over de lichaamshouding doorgegeven, bijvoorbeeld tijdens het lopen, maar ook wanneer een astronaut in zijn ruimtestoel zit. Is het lichaam uit balans, dan is het het tijd voor bijsturing: de lichaamshouding wordt gecorrigeerd.

Een astronaut die net in gewichtloosheid terecht is gekomen kan zijn lichaam slechts met veel moeite bijsturen. Zijn evenwichtsorgaan†is namelijk†gewend te werken met zwaartekracht en weet in gewichtloosheid niet precies wat onder of boven is. De astronaut kan zich pas weer goed oriŽnteren als zijn evenwichtssysteem zich volledig heeft aangepast aan de nieuwe omstandigheden.

Simulatie van ruimteziekte op aarde

Ruimteziekte is vervelend omdat een gedesoriŽnteerde en misselijke astronaut tijdelijk minder goed functioneert. Het instituut voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO) werkt daarom aan een onderzoekprogramma dat tot doel heeft om de†oorzaken van ruimteziekte op sporen en in kaart te brengen hoe het evenwichtsorgaan zich aanpast aan†veranderingen in zwaartekracht. De resultaten worden gebruikt in een† trainingsprogramma dat astronauten beter leert om te gaan met ruimteziekte.

Op Vliegbasis Soesterberg staat een zogenaamde personencentrifuge, waarmee de symptomen van ruimteziekte kunstmatig zijn op te wekken. Als onderdeel van hun trainingsprogramma kruipen astronauten regelmatig in de centrifuge. Zo kunnen ze hun evenwichtsorgaan†laten wennen aan†gewichtloosheid.

De centrifuge biedt plaats aan ťťn persoon, die tot enkele uren lang hard wordt rondgeslingerd. Tijdens het ronddraaien ondervindt de proefpersoon twee tot drie keer de aardse zwaartekracht. Als†hij daarna uit de centrifuge stapt krijgt hij in de meeste gevallen last van misselijkheid en desoriŽntatie, de symptomen van ruimteziekte. De proefpersoon voert voor en na het verbijf in de centrifuge tests uit om te kijken hoe zijn evenwicht werkt. De onderzoekers proberen zo inzicht te krijgen in de werking van het evenwichtsorgaan in extreme omstandigheden.

Na het rondslingeren in de centrifuge voert Andrť Kuipers een†test uit om te kijken hoe zijn evenwichtssysteem functioneert†(Foto: TNO Technische Menskunde)

Experiment in de ruimte

Bij het experiment aan boord van het internationaal ruimtestation moeten de astronauten ook dergelijke tests uitvoeren. TNO gaat de resultaten vergelijken met de uitkomsten van de simulaties op aarde. De astronauten geven ook dagelijks door in hoeverre ze last hebben van ruimteziekte.†Men verwacht hiermee een beter inzicht te krijgen in het ontstaan van ruimteziekte en vooral in de manier waarop het evenwichtsorgaan zich aanpast aan veranderingen in de zwaartekracht.

Toepassingen op aarde

Naast het vinden van een oplossing voor ruimteziekte bij astronauten is het onderzoek ook belangrijk voor mensen op aarde. Zo kan de opgedane kennis worden voor patiŽnten met evenwichtsstoornissen en voor kinderen die last hebben van stoornissen in hun motorische ontwikkeling.